සුද්දාගේ දෙබිඩි පාලනය
එකල නව පාලන ක්රමයට අනුව වෙළෙඳාමත්, ආදායමත් වෙළෙඳ සමාගමට පැවරිණි. පාලනයේ ඉතිරි කොටස් කිරීටයට අයත් විය. එහෙයින් දෙබිඩි පාලන ක්රමය යැයි හැඳින්වුණු මෙම ක්රමය ඊට පෙර පැවැති පාලන ක්රමයන් මෙන්ම ක්රියාකාරී තත්ත්වයට පත් නොවීය. මේ තත්ත්වය හමුවේ වෙළෙඳ සමාගමේ නිලධාරීහු හා ආණ්ඩුකාරයා අතර ගැටුම්ද ඇතිවිය. එමෙන්ම ඉන්දියාවේ පුහුණුව ලත් වෙළෙඳ නිලධාරීහු සිංහල වැසියන් ගැන නොදත් හෙයින් ජන ජීවිතයටද ඉන් යහපතක් නොවීය. මේ නිසා දෙබිඩි පාලනය සාර්ථක එකක් නොවීය.
නෝත්ගේ අලුත් පාලනය
පෙරපැවැති අසාර්ථක පාලන තත්ත්වය වෙනස් කිරීමේ අරමුණ ඇතිව නෝත් විසින් පාලනය භාරගෙන යුද කටයුතු සඳහා යුද උපදේශන මණ්ඩලයක්ද මුහුදුබඩ ප්රදේශ පාලනයට කොළඹ, ගාල්ල, මාතර, යාපනය, මඩකලපුව, මුලතිව් යනුවෙන් ආදායම් දිස්ත්රික්කවලට බෙදා එම දිස්ත්රික්කවලට ආදායම් නිලධාරියකුද පත් කළේය. එම නිලධාරියා අදාළ ප්රදේශ පාලනය කළ අතර සහායට මුදලිවරු, විදානේවරු ආදී ස්වදේශ නිලධාරීහු පත්කරනු ලැබූහ. එහෙත් ඊට මදුරාසි ආණ්ඩුවේ පත්කළ නිලධාරීන්ගේ සහාය නොලැබීමෙන් නෝත් ආණ්ඩුකාරවරයා අපහසුතාවටද පත්විය. සහාය නොදැක්වූ පිරිස් ඉවත් කළ ආණ්ඩුකාර තැන පසුව ආදායම් පරිපාලනයට මණ්ඩලයක්ද පිහිටුවන ලදී.
1802 කිරීට පාලිතයක්
1801 දී බි්රතාන්ය ආණ්ඩුව විසින් ලංකාවේ පාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම භාරගන්නා ලදින් 1802දී ලංකාව කිරීට පාලිතයක් බවට පත්විය. එවිට නෝත්ගේ බලය සම්පූර්ණ වූයෙන් පරිපාලන ප්රතිසංවිධානය කිරීමට පූර්ණ බලය ලැබිණි. මෙහි ප්රධාන ලක්ෂණයක් වූයේ ලංකාවේ පරිපාලන කටයුතු සඳහා ලංකා සිවිල් සේවයක් ආරම්භ වීමය. මුලින් මදුරාසියේ කටයුතු සඳහා පුහුණු වූ සේවකයන් දේශීය සිරිත් විරිත් නොදැන සිටීමේ දුබලතාව ලංකාවෙහිම සේවය කළ අයගෙන් මඟහැරිණි. තවද පියවරෙන් පියවර ඉහළට යෑමටද, පඩි වැඩිවීමටද කටයුතු සැලසීමෙන් එහි සාර්ථක භාවය වර්ධනයට හේතු විය.
