චීනය මානව හිමිකම් දකින්නේ ව්යාප්තික(පැතිරෙන) තර්ජනයක් ලෙසින් යැයි ද එමගින් චීනයේ බෙයිජිං සහ හොංකොං අතර පවත්නා සබඳතා විස්තර කෙරෙන මුලික නීති මාලාවට පහර වැදීම නොවැළැක්විය හැකි යැයි ද මානව හිමිකම් සංවිධානයක් වන හ්යුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය කියයි. .මේ නිසා මාධ්ය නිදහස භාෂක(කථන-කතා කිරීමේ)නිදහස පෞද්ගලිකත්වය සහ සමානාත්මතාවය ආදී සාමාන්ය ජනතාව භුක්ති විඳින අයිතීන් දෙස චීන කෝයුනිස්ට් ආණ්ඩුව බලන්නේ සැකෙන් බියෙන් යුතුවය.මේ භීතිය සහ සැකය මහජනතාවට කිසියම් අන්දමක බලපෑමක් ඇතිකරන්නට ද බැරි නැත.චීනය විසින් බලයෙන් යටත් කරගනු ලැබ ඇති ටිබැටයේ සින්ජිඈං,යූනන්සහ වෙනත් ප්රදේශවල බෙදුම්වාදී සංවිධානවලට විශාල බලයක් දෙමින් තම අවශ්යතා වක්ර මාර්ගයෙන් සපුරාගනී.
චීනය සියලු අංශ දුබලතත්වයකට පත්කර මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්යන්තර ආයතනවලට පවා තමන්ගේ (චීන)කටයුතුවලට බලපෑමක් කළ නො හැකි තත්වයට පත්විමට ක්රියා කරන බව හ්යුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානයේ විධායක අධ්යක්ෂ කෙනෙත් රොත් කීය.
රටින් පැන ගිය අපරාධකරුවන් අල්ලා ගැනීම සඳහා චීනය පසුගිය වසරේ ක්රියාත්මක කිරීමට ගිය නීතිය අපේක්ෂා කළ අන්දමින් ක්රියාත්මක කර ගැනීමට අපොහොසත්වීමෙන් පසුව දැන් තවත් ආරක්ෂක නීතියක් ක්රියාත්මකිරීමට අර අඳියි. මෙමගින් හොංකොංහි ජීවත්වන පිරිසට සිය ප්රජාතන්ත්රවාදී අයිතීන් අහිමි නොවෙතත් චීනයේ (බෙයිජිං) කෙරෙන කට යුතු ගැන කතා නොකර නිහඬව සිටීමට සිදුවේ.තම ප්රජාතන්ත්රවාදී ඉල්ලීම් වෙනුවෙන් තමන්ට මින්පසු කිසිම හඬක් නැගිය නො හැකි බවත් එය දෙදහස් හතළිස් හත(2047)දක්වා වසර පනහකට වලංගුවන පරිදි අත්සන් කළ සිනො-බි්රටිෂ් සිය ඒකාබද්ධ ප්රකාශයට පවා එරෙහි බවත් හොංකොං වැසියෝ කල්පනා කරති. එ පමණක් නොව තමන් සම්පූරණයෙන්ම චීනයේ අණසකට යටත් වන බව ද ඔවුහු කියති. මේ ප්රකාශය අත්සන් කළ එක් දහස් නමසිය අනූ හතේ (1997) දී චීන ජනාධිපතිව සිටි ජිඈං සේමින්පැ වසුවේ චීනය එක රටයි පාලන දෙකයි ලෙසිනි. එහෙත් චීනා ගේ මේ කතාව ලෝකයා තුට්ටුවකට මායිම් කළේ නැත. ජාත්යන්තරයේ ආකල්පය ඇත්ත වශයෙන්ම නිවැරදි විය. එම ප්රකාශය අත්සන් තබා හරියටම වසර හයකට(6) පසුව එනම් දෙදහස් තුනේ දී(2003) ප්රකාශයේ මූලික නීතියට පළමු මුෂ්ටි ප්රහාරය චීනය එල්ල කළේය.
කුඩා ව්යවස්ථාවක්බ ඳු මූලික නීතියේ විසි තුන් වැනි වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ ප්රාන්තයට(හොංකොං)තමන්ට අභිමත පරිදි පාලන කටයුතු පවත්වා ගෙන යා හැකි බවය. එහෙත් චීනය මේ වගන්ති සියල්ල කඩ කර තමන්ට අභිමත අන්දමට නීති සැකසුවේය.චීන ජනාධිපති ජිඈංසේමින් ගේ “වන් කන්ට්රි ටූ සිස්ටම්” වළපල්ලට ගියේය. ජාත්යන්තර නීතිරීති ගිවිසුම් කඩා බිඳ දැමීම චීන අධිරාජ්යවාදී සැලැස්මේ කොටසකි. චිනෙන් ආරම්භ වූ කොවිඞ් 19-වෛරසය පිළිබඳ නිවැරදි තොරතුරු නිසි කලට වේලාවට ජාත්යන්තරයට ඉදිරිපත් නොකර වසංකළේ අන්න ඒ අන්දමේ ජාත්යන්තර නීති රීති උල්ලඝණය කිරීමක්වශයෙනි. චීන ණය උගුලද ලෝකයම තමන් නතු කර ගැනීමේ අධිරාජ්යවාදී ආධිපත්යයේ කොටසකි. ජනාධිපති සි ජිංපිං හොංකොං ගිවිසුම උඩු යටිකුරු කරන විට ජාත්යන්තරයෙන් නැගුණු විවේචන ගැන ඔහු තුට්ටුවකට ගණන් ගත්තේ ද නැත.
ජර්මන් චාන්සලර් ඇන්ජලා මාර්කෙල් දෙදහස් දාසයේ (2016) දී චීන නිල සංචාරයේ දී චීන ප්රධානින් සමග හවුල්කාරත්වයේ මුලික ප්රතිපත්ති ගැන සාකච්ඡා කරන විට වැඩියෙන් අදහස් දැක් වූ කරුණක් වූයේ නීතියේ පාලනයයි. නීතියේ පාලනයේ හරය යනු නීතියට ඇති බලය මිස බලයට යටත් නීතිය නොවේය. ආසියානු අධ්යයනයන් පිළිබඳ යුරෝපීය ආයතනයේ පර්යේෂක ටිම් රුහ්ලිග් පැවසුවේ චීනය නීතිමය කරුණු පරිවර්ථනය කිරීමේ දී තමන්ට අවශ්ය පරිදි නීතිය ක්රියාත්මක කරවා ගැනීමට ක්රමික ආක්රමණිකශීලී බවක් ක්රියාත්මක කරන බවයි. එය තමන්ට උවමනා දෙයක් කර ගැනීමේ ආයුධයක් කර ගැනීමකි.
නීතියේ මූලික ගූණාත්මක භාවය සැලකිල්ලට නොගන්නා වු ද නීතිමය ස්වභාවය නොසලකන්නාවූද අරුම නීතිමය චාරිත්රයක් චීනයේ තිබේ. එහි පවත්නා වැනෙන සුලු ස්වභාවය නිසා ඕනෑම අන්දමකට අර්ථකතනය කළ හැකි යැයි ඩිම් රුහ්ලිග් විසින් ලියන ලද ‘හවු චයිනා ඇප්ප්රෝවස් ඉන්ටර්නෑෂනල් ලෝ’ යන කෘතියේ දක්වා තිබේ. සිනො බි්රටිෂ් ඒකාබද්ධ ප්රකාශනයේ බැඳීම් අනුව විසීමේ තවත් සහේතුක භීතිකාවක් ද තිබේ.ඒ එක් දහස් නමසිය අසූ නමයේ (1989)දී තිනාන්මෙන් චතුරස්රයේ පැවති සිසුන් ගේ විරෝධතා උද්ඝෝෂණය පිළිබඳ අවාසනාවේ සිහිවටනයයි. සිසුන්ගේ එම උද්ඝෝෂණය අසාර්ථක විය. සිසුනට නැවත කිසි දිනෙක හිස එසවිය නො හැකි අන්දමින් සියලුම සංවිධානාත්මක ව්යාපාර තහනම් කෙරිණි. අනෙක් අතට චිනයේ මධ්යම පංතියක් ද නැත. මධ්යම පංතියක් නැති නිසා විප්ලවකාරී පිබිදීමක් ද නැත. මධ්යම පංතිය යනු විප්ලවයේ මෙහෙයුම් බලවේගයයි. යම් හෙයකින් මධ්යම පාංතික මෙහෙයුම් බලවේගයක් තිබුණේ නම් එක් දහස් නමසිය අසූ නමයේ(1989) ශිෂ්ය පිබිදීමේ ප්රථිපල බොහෝ සෙයින් වෙනස් වන්නට ඉඩ තිබිණි.
චීනය (බෙයිජිං) මේ වන විට ඉදිරිය දකින්නේ ශුභවාදි අන්දමට නොවේ. තිනාන්මෙන් චතුරස්රයේ උද්ඝෝෂණයට සහභාගි වූවේ සිසුන් පමණි. එහෙත් මෙවර ඒ අන්දමේ විරෝධයක් ඇති වුවහොත් එය සිසුනට පමණක් සිමා නොවන බව බලධාරීහු ඉර හඳ මෙන් පැහැදිලිව දනිති. සෑම තරාතිරකම සෑම මට්ටමකම මහා ජන ගංගාවක් කඩා වැදී ලැව් ගින්නක් මෙන් පැතිර යන බව ඉවෙන් දැන ගෙන තිබේ.
ප්රජා නිදහස ඉල්ලා චීන බලධාරීන්ට එරෙහිව උද්ඝෝෂණය කළ හොංකොං වැසියන් හත් දහස් පන්සියයකට (7,500) වැඩි පිරිසක් පසු ගිය දා අත් අඩගුවට ගනු ලැබූහ. දිස්ත්රික් කවුන්සලර් චෙං ලයි කිං දැවැන්ත මාධ්ය ව්යපාරික ජිමී ලායි දේශපාලන ක්රියාකාරීන් වන යියුං සුම්, ලී චුක් යෑන් යන බලවන්තයෝද අත් අඩංගුවට පත් වූවන් අතර වෙති. මේ වන විට මානව හිමිකම් සවිධානවල දැවැන්තයන් අසූ හය දෙනකු (86) ගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් ජාතික ආරක්ෂක නීතිය හොංකොංවලින් ඉවත් කර ගන්නා ලෙසට චීනයට බල කරති. මේ කණ්ඩායමට ඇමනෙස්ටි ඉන්රේනෑෂනල්, හ්යුමන් රයිට්ස් වොච් සහ ෆ්රීඩම් හවුස් යන සංවිධාන ද අයත්ය.
මෙම කණ්ඩායම එක හඬින් කියන්නේ එම නීතිය දහම් ගැටයක් (ලෝකයට සාධාරණ ලෙස පෙන්වා) ලෙසින් මහජනයාගේ ගෙල හිර කරන බවය.
චන්ද්රසේන මාරසිංහ
