වියළි කලාපයේ දැවෙන හිරු රශ්මියටත්, අගෝස්තු මාසයේ හමා යන රළු සුළඟටත් අභියෝග කරන එක් ස්ථානයක් ශ්රී ලංකාවේ පවතී. ඒ රිටිගලයි. මෙය හුදෙක් ගල් කන්දක් නොව, ස්වභාවධර්මය විසින් මවා ඇති ‘පරිසර දූපතකි’. අතීත ඉසිවරයා මැනැවින් හඳුනාගත් රිටිගල අධි ආරක්ෂිත කලාපයේ සැඟවුණු අද්භූත පරිසරයේ රහස අද අප විවරණය කරමු.Sri Lanka Latest News
නියඟය මැද ඇදහැලෙන අකල් වැස්ස
අගෝස්තු මාසයේ අනුරාධපුරයේ වැව් පිටි පවා ඉරිතළා යද්දී, රිටිගල කඳු මුදුනට පමණක් වැස්සක් පතිත වීම අරුමයකි. ඔබ කන්ද තරණය කරන විට මෙයට තෙමී ඇති බව අපට මතකය. විද්යාත්මකව මෙය Orographic Rainfall හෙවත් ‘භූ ලක්ෂණාත්මක වර්ෂාව’ ලෙස හැඳින්වේ. වියළි සුළඟ පර්වතයේ වැදී ඉහළට එසවීමේදී සිසිල් වී, කඳු මුදුනට පමණක් තෙතමනය ලබාදෙයි. රිටිගල මුදුනේදී ඔබට අත්විඳීමට ලැබෙන ඒ අකල් වැස්ස, වියළි කලාපයේ ශිෂ්ටාචාරයක් පෝෂණය කිරීමට සොබාදහම කළ ප්රදානයකි.
පාසි බැඳුණු ගස් සහ ශීතල මීදුම
පහළ වනාන්තරයේ තද රස්නය මැඬගෙන කන්ද මැදට පිවිසෙන විට පරිසරය එකවරම වෙනස් වේ. එහිදී ඔබ දකින ගස්වල කඳන් සහ අතු පතර පුරා ඝනකමට පාසි (Mosses) බැඳී ඇත. මධ්යම කඳුකරයට පමණක් ආවේණික වූ මෙම ලක්ෂණය වියළි කලාපයේදී දැකිය හැකි එකම තැන රිටිගලයි. නිරන්තරයෙන් පවතින මීදුම සහ තෙතමනය නිසා නිර්මාණය වී ඇති මෙම ‘මීදුම් වනාන්තරය’ (CloudForest), හනුමා රැගෙන ආවා යැයි කියන සංජීවනී පර්වතය පිළිබඳ ජනප්රවාදයට ජීවමාන සාක්ෂියක් සපයයි.
අන්තරායකර ලිස්සන මාවත්
අතීතයේ රහතන් වහන්සේලා වැඩසිටි ඒ ගල් ඇතුරූ මාවත් අද පවතින්නේ අතිශය ලිස්සනසුලු තත්ත්වයකය. වර්ෂාවත් සමග පාසි මිදුණු ගල් මත අඩි තැබීම අභියෝගයකි. මෙම ස්වභාවික බාධකයන් රිටිගල මුදුනේ ඇති රහස්යභාවය ආරක්ෂා කරන සෙයකි. අතීතයේදී පවා මෙම දුෂ්කර බව නිසාම, මෙය ආරක්ෂිත බලකොටුවක් ලෙස පණ්ඩුකාභය කුමරු භාවිතා කරන්නට ඇත.
විමර්ශනාත්මක නිරීක්ෂණය
රිටිගල යනු හුදෙක් පෞරාණික නටබුන් සමුදායක් නොව, පෘථිවියේ දේශගුණික රටාවන් පවා වෙනස් කළ හැකි බලයක් සහිත ශක්ති කේන්ද්රයකි. ඔබ දුටු ඒ අකල් වැස්සත්, පාසි බැඳුණු රළු වෘක්ෂලතාදියත් කියාපාන්නේ, රිටිගල තවමත් සිය සැබෑ අයිතිය මිනිසාට ලබාදී නොමැති බවයි. එම ඉපැරණි ඉසිවරයා සතු වූ දැනුම යළි සොයා යන ගමනට මෙය මූලාරම්භයකි.
මූලාශ්ර සටහන: රිටිගල කඳු මුදුනේ ඇති අද්භූත ශාක පද්ධතිය පිළිබඳ එච්.සී.පී. බෙල් සහ ජෝන් විලිස් වැනි විද්යාඥයන් කළ විමර්ශනවලින්ද මෙම ක්ෂුද්ර දේශගුණය සහ උද්භිද විද්යාත්මක වැදගත්කම සනාථ වී ඇත.
වියළි කලාපයේ පිපාසය නිවන ‘සදාකාලික දිය උල්පත’
වියළි කලාපයේ දරුණු නියඟයෙන් වැව් පිටි පවා ඉරිතළා යද්දී, රිටිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කරාමයකින් ගලා එන අයිස් මෙන් සිසිල් පිරිසිදු දිය දහරාව ඔබට පවසන්නේ වසර දහස් ගණනක් පැරණි ඉංජිනේරු රහසකි. අතීත ඉසිවරයා පවා සිය අධ්යාත්මික සුවය උදෙසා භාවිත කළ, රිටිගල කන්ද මැද සැඟවුණු ඒ කිසිදා නොසිඳෙන දිය මූලාශ්රය ගැනද අප ගවේෂණය කරමු.
කන්ද මැද සැඟවුණු දිව්යමය ළිඳ
රිටිගල කන්ද මැදට වන්නට, වනාන්තරයෙන් වැසුණු හුදෙකලා ස්ථානයක මෙම අතිශය වැදගත් ජල මූලාශ්රය පිහිටා ඇත. එය හුදෙක් වළක් නොව, පර්වත අභ්යන්තරයේ සිට ස්වභාවිකව පෙරී එන ජලය එක්රැස් වන පෞරාණික ළිඳකි. රිටිගල මුදුනේ ඇති ‘අහස් වනාන්තරය’ මගින් උරාගන්නා මීදුම සහ වර්ෂාව, පර්වතයේ ගල් ස්ථර හරහා ස්වභාවිකව පෙරී මෙම ළිඳ පෝෂණය කරයි.
ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයෙන් ක්රියා කරන අතීත දිය මග
මෙම ජල මූලාශ්රයේ ඇති සුවිශේෂත්වය වන්නේ එය පිහිටා ඇති උසයි. අතීත හෙළ ඉංජිනේරුවන් ජලයේ පීඩනය සහ ගුරුත්වාකර්ෂණය මනාව කළමනාකරණය කර තිබුණි. අදටත් එම පැරණි මූලාශ්රයට බට යොදා පහළට ජලය ලබාගනී. කිසිදු විදුලි බලයක් හෝ පොම්පයක් නොමැතිව, පෘථිවියේ ස්වභාවික ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයෙන් පමණක් වසර පුරාම ඉතාමත් වේගයෙන් පිරිසිදු ජලය ගලා ඒම විශ්මයජනක තාක්ෂණයකි.
නොනැසී පවතින පිරිසිදු බව
කන්ද මැද ඇති පර්වත ස්තර හරහා පෙරී එන බැවින්, මෙම ජලයේ කිසිදු අපද්රව්යයක් අඩංගු නොවේ. එය ස්වභාවධර්මය විසින්ම පිරිපහදු කළ ඉතා පිරිසිදු, පානයට සුදුසු ජලයකි. අගෝස්තු මාසයේ දරුණු නියඟයේදී පවා මෙම ළිඳේ ජල මට්ටම පහළ නොයෑම, රිටිගල සතු පාරිසරික වටිනාකම තහවුරු කරයි.
විමර්ශනාත්මක නිරීක්ෂණය
රිටිගල යනු හුදෙක් ගල් පර්වතයක් නොව, වියළි කලාපයේ උදරය සිසිල් කරන ‘ස්වභාවික ජල ගබඩාවකි’. අපේ මුතුන්මිත්තන් සහ ඒ ප්රඥාවන්ත ඉසිවරයා මෙම ජල මූලාශ්ර ආරක්ෂා කරමින්, ඒවා ප්රයෝජනයට ගත් ආකාරය අදටත් අපට ඉතිරි කර ඇති උදාර පාඩමකි. මල්වතු ඔයේ පවා ආරම්භය මෙතැනින් සිදුවීම අනුරාධපුර රාජධානියේ පැවැත්මට තීරණාත්මක සාධකයක් විය.
අහස් වනාන්තරයේ සැඟවුණු දිව්යමය රෝහල
රිටිගල යනු හුදෙක් භාවනායෝගී භික්ෂුන් වැඩසිටි ආරාමයක් පමණක්ම නොවේ. එය අතීත හෙළ වෙදකමේ සහ ඖෂධ විද්යාවේ සජීවී කේන්ද්රස්ථානයකි. අපේ විමර්ශනය, රිටිගල කන්දේ තැනින් තැන විසිරී ඇති ඒ අද්භූත ගල් බේත් ඔරු සහ හෙළ වෙදකමේ රහස් පිළිබඳවයි.
රහස් හෙළි කරන ගල් බේත් ඔරු, කන්දේ විවිධ ස්ථානවල දකින්නට ලැබෙන, තනි ගලෙන් නෙළන ලද මේ බේත් ඔරු එකල රෝගීන් සුවපත් කිරීමට භාවිතා කළ ප්රධාන මෙවලමකි.
මේවායේ රෝගියා නිදිකරවා ඖෂධීය තෙල් හෝ ජල ප්රතිකාර ලබාදී ඇත. වසර දහස් ගණනක් ගතවුවද මේවායේ ඇති නිමාව සහ ප්රමිතිය අදටත් විස්මයජනකයි. සංජීවනී සහ රිටිගලටම ආවේණික ඖෂධ ජනප්රවාදයට අනුව රාවණා-රාම යුද්ධයේදී තුවාල ලැබූ ලක්ෂ්මන් කුමරු සුවපත් කිරීමට හනුමාන් විසින් රැගෙන ආ ‘සංජීවනී’ කන්දේ කොටසක් රිටිගල බව පැවසේ.
සත්ය වශයෙන්ම, ලංකාවේ වෙනත් කිසිම තැනක දැකිය නොහැකි ශාක වර්ග 20කට අධික ප්රමාණයක් රිටිගල අහස් වනාන්තරයේ දැකිය හැකිය. මේවා අතීත ‘පාංශුකූලික’ භික්ෂුන් වහන්සේලා සිය කායික සුවය සඳහා මෙන්ම ගැඹුරු අධ්යාත්මික සුවය සඳහාද භාවිත කළහ.
හෙළ වෙදකමේ විස්කම් රිටිගල කන්දේ වැඩසිටි භික්ෂුන් වහන්සේලා ඉතා නිරෝගී සහ දීර්ඝායුෂ ලැබූ පිරිසක් බව ඉතිහාසය පවසයි. එයට ප්රධාන හේතුව වූයේ ඔවුන් සතුවූ මේ අද්භූත ඖෂධීය දැනුම සහ කන්දේ ඇති පිරිසිදු වායුගෝලයයි. අපේ හෙළ වෙදකම ලොවටම ආදර්ශයක් වූයේ මෙවැනි තාක්ෂණයන් නිසාවෙනි.
(ඉසිවරයා ෆේස්බුක් පිටුවෙනි)
