බිලියන ගණනක ආර්ථික අර්බුදයකින් සහ දැඩි බදු බරකින් පීඩා විඳින ශ්රී ලාංකික ජනතාව මතට තවත් දැවැන්ත බරක් පටවමින්, රුපියල් මිලියන 2237.7ක අතිවිශාල ජාතික ධනයක් අහිමි කළ 2025/2026 ගල්අඟුරු ආනයන ගනුදෙනුව මේ වන විට දැඩි ආන්දෝලනයකට තුඩුදී තිබේ. මෙය හුදෙක් පරිපාලනමය අතපසුවීමක් නොව, සමස්ත රාජ්ය ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියේම විනිවිදභාවය සහ විශ්වාසනීයත්වය දැඩි ලෙස ප්රශ්න කෙරෙන බරපතළ සිදුවීම් මාලාවක ප්රතිඵලයකි. මෑතකදී නිකුත් වූ විගණන වාර්තාව මගින් අනාවරණ කරන ලද මෙම කරුණු ඔස්සේ, ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟුරු සැපයීමේ මුවාවෙන් සිදුව ඇති අක්රමිකතාවල සැබෑ ස්වරූපය මනාව පැහැදිලි වේ. මෙම අඳුරු කතාන්දරය ආරම්භ වන්නේ ලංසු කැඳවීමේ මූලික පියවරේ සිටමය.
ඕනෑම රාජ්ය ප්රසම්පාදනයක මූලිකම පදනම විය යුත්තේ සාධාරණත්වය සහ තරගකාරීත්වයයි. එහෙත්, 2025 අගෝස්තු 18 වැනිදා ගල්අඟුරු සැපයීම සඳහා ලංසු කැඳවන අවස්ථාව වන විටත්, ඇමෙරිකානු ඩොලර් 5,000ක ලියාපදිංචි ගාස්තුව ගෙවා සිය ලියාපදිංචිය තහවුරු කරගැනීමට අපොහොසත් වී සිටි Trident Chemphar Limited සහ ඊට පසුදින මුදල් ගෙවූ ANACAPE TRADING DMC යන සමාගම් වෙත ලියාපදිංචි සැපයුම්කරුවන් ලෙස සලකා ලංසු ලේඛන යැවීමට ලංකා ගල්අඟුරු සමාගම කටයුතු කර තිබිණි. ට්රයිඩන්ට් සමාගම අදාළ ගාස්තුව ගෙවා කුවිතාන්සියක් ලබාගන්නේ අගෝස්තු 22 වැනිදාය. එහෙත්, අවසානයේදී 2025/2026 කාලපරිච්ඡේදය සඳහා ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟුරු මෙටි්රක් ටොන් මිලියන 1.5ක් සැපයීමේ දැවැන්ත කොන්ත්රාත්තුව හිමිවන්නේද ලංසු කැඳවූ දින නියමිත පරිදි ලියාපදිංචි වී නොසිටි එම ට්රයිඩන්ට් සමාගමටමය. නිසි පරිදි ගාස්තු ගෙවා ලියාපදිංචි වීමට අපේක්ෂාවෙන් සිටි සෙසු සැපයුම්කරුවන්ට එම අවස්ථාව අහිමි කරමින්, මෙලෙස කටයුතු කිරීම හරහා ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියේ මූලිකම සිද්ධාන්තයක් වන සාධාරණත්වය මුළුමනින්ම උල්ලංඝනය වී ඇති බව විගණනයේදී මනාව තහවුරු වී ඇත.
මෙම ගනුදෙනුවේ වඩාත් විස්මයට කරුණ වන්නේ, ලක්විජය බලාගාරයට අත්යාවශ්ය වන ගල්අඟුරුවල ප්රමිතිය සම්බන්ධයෙන් පනවා තිබූ නිර්ණායක පවා ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස වෙනස් කර තිබීමයි. බලාගාරය සඳහා සුදුසු ගල්අඟුරුවල සම්මත දළ තාපජනන අගය කිලෝග්රෑමයකට කැලරි 6,150ක් ලෙස නියම කර තිබිණි. පෙර පැවති නීතිවලට අනුව, සැපයුම්කරුවෙකු අවසන් මාස 36 තුළ ගල්අඟුරු මෙටි්රක් ටොන් දස ලක්ෂයක් සැපයිය යුතු අතර, ඉන් අවම වශයෙන් මෙටි්රක් ටොන් ලක්ෂ 5ක්වත් 5,900 kcal/kg මට්ටමේ ප්රමිතියෙන් යුක්ත විය යුතු විය. එහෙත්, පසුව කිසිදු පිළිගත හැකි නීතිමය හෝ තාක්ෂණික උපදේශනයකින් තොරව මෙම නිර්ණායකය ඉතා ලිහිල් මට්ටමකට ගෙන එමින්, මුළු සැපයුම මෙටි්රක් ටොන් ලක්ෂ 5ක් දක්වාත්, ඉන් 5,900 kcal/kg මට්ටමේ ප්රමිතිය තිබිය යුතු ප්රමාණය මෙටි්රක් ටොන් ලක්ෂයක් දක්වාත් අඩුකරන ලදී. මෙහි ප්රතිඵලය වූයේ මීට පෙර කිසිදු අවස්ථාවක 6,150 kcal/kg සම්මතයේ ගල්අඟුරු සපයා නොතිබූ, සහ සැපයූ ගල්අඟුරුවලින් අතිමහත් බහුතරයක් 4,900ත් 5,900ත් අතර අඩු ප්රමිතියක පැවති ට්රයිඩන්ට් සමාගමට පහසුවෙන්ම මෙම කොන්ත්රාත්තුවට පිවිසීමට මාර්ගය විවර වීමයි. තවද, 2023 වර්ෂයේ ලියාපදිංචි වූ Taranjot Resource සමාගම සපයා තිබූ මෙටි්රක් ටොන් මිලියනයකට අධික ප්රමාණයම 5,900 ප්රතික්ෂේපිත මට්ටමට ද පහළ අගයක් ගෙන තිබියදීත්, ඔවුන්වද සුදුසුකම් ලත් සැපයුම්කරුවන් ලෙස තාක්ෂණික හා ප්රසම්පාදන කමිටු විසින් අනුමත කර තිබීම මහත් ගැටලුවකි. වසර 3කට එකවර ලියාපදිංචිය ලබාදීම මගින් සැපයුම්කරුගේ මූල්ය සහ වෘත්තීය ශක්යතාව වාර්ෂිකව ඇගයීමට ගැනුම්කරුට තිබූ අවස්ථාව ද අහිමි වී ගොස් ඇත.
මෙලෙස ආනයනය කරන ලද ගල්අඟුරු නැව් 12ක් 2026 මාර්තු 11 වනවිට මෙරටට පැමිණි පසු අර්බුදය තවත් උග්ර අතට හැරිණි. ලක්විජය බලාගාරයේ පාලන ඒකකය මගින් මෙම ගල්අඟුරුවලින් පූර්ණ ධාරිතාවට ළඟාවිය නොහැකි බව පෙන්වා දෙද්දී සහ සමාජය තුළ මේ පිළිබඳ දැඩි සංවාදයක් නිර්මාණය වී තිබියදීත්, ස්වාධීන පරීක්ෂකවරයෙකු මගින් ප්රමිතිය නැවත තහවුරු කරගැනීමට ගැනුම්කරුට තිබූ වටිනා අවස්ථාව ලංකා ගල්අඟුරු සමාගම විසින් භාවිත කළේ නැත. මීට අමතරව, ගල්අඟුරු ප්රමිති පරීක්ෂාව සඳහා ලංකා ගල්අඟුරු සමාගමේ සාමාන්යාධිකාරිවරයාගේ ලිඛිත එකඟතාව ලබාදී තිබුණේ ඉන්දුනීසියාවේ PT Mitra SK Analisa Testama Samarinda සමාගමට වුවද, පැටවුම් වරායේ පරීක්ෂණ වාර්තා සියල්ලම නිකුත් කර තිබුණේ අදාළ පරීක්ෂණ සඳහා ප්රතීතන බලපත්රයක් පවා නොමැති දකුණු අප්රිකානු සමාගමක් වන Mitra SK South Africa (PVT) Ltd විසිනි. එකඟ වූ ඉන්දුනීසියානු සමාගමේ බලපත්රයද 2026 මාර්තු 31 වනවිටත් අලුත් කර තිබුණේ නැත. ආනයනය කරන ලද නැව් 12න් 9කම ගල්අඟුරු නියමිත සම්මත පරාමිතීන්ට අනුකූල නොවන බව ගොඩබෑමේ වරායේ පරීක්ෂක වන ඉන්දියාවේ Cotecna සමාගම ද සහතික කර තිබිණි. මෙවන් පසුබිමක් තුළ, පරස්පර විරෝධී සහ නිසි බලපත්ර නොමැති වාර්තා මත පදනම්ව ගල්අඟුරුවල ගුණාත්මකභාවය තහවුරු කිරීම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකි බව විගණනය මගින් දැඩිව අවධාරණය කර ඇත.
මෙම සමස්ත ක්රියාවලිය තුළ නීතිමය රාමුවද දැඩි ලෙස නොසලකා හැර ඇති බව තහවුරු වන්නේ ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමේ ක්රියාපටිපාටිය නිරීක්ෂණය කිරීමෙනි. ට්රයිඩන්ට් සමාගම සමග ඇති කරගන්නා ගිවිසුම සඳහා නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල එකඟතාව ලැබී තිබුණේ 2025 නොවැම්බර් 20 වැනිදාය. එහෙත් ඊට පෙර දින, එනම් නොවැම්බර් 19 වැනිදාම නීතිපති අනුමැතියකින් තොරව අදාළ සැපයුම්කරු සමග ගිවිසුම්ගත වීමට බලධාරීන් කටයුතු කර තිබිණි. මේ සියලු අක්රමිකතාවල අවසන් ප්රතිඵලය ලෙස අද වනවිට ලක්විජය බලාගාරයේ මෙගාවොට් 300ක පූර්ණ ධාරිතාව නිපදවීමට නොහැකි වී ඇත. එම හිඩැස පියවීම සඳහා දෛනිකව පැය 24 පුරා පූර්ණ ධාරිතාව අවශ්ය යැයි සැලකුවහොත්, අතිරේකව සපයාගත යුතු බලශක්ති ප්රමාණය කිලෝවොට් පැය 114,531,131ක් තරම් අතිවිශාලය. දෛනිකව පැය 16ක කාලයක් සඳහා වුවද එය කිලෝවොට් පැය 76,354,087කි. නිසි ප්රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු නැව් 9ක් හේතුවෙන් අධිපරිභෝජනය ඔස්සේ සිදුවී ඇති රුපියල් මිලියන 2237.7ක අලාභය හුදෙක් සංඛ්යාවක් පමණක් නොව, එය ඍජුවම බලපාන්නේ මෙරට අහිංසක විදුලි පාරිභෝගිකයාගේ සාක්කුවටය. විධිමත් පටිපාටියෙන් බැහැරව, නීතිරීති ලිහිල් කරමින් සහ ප්රමිතිය නොසලකා හරිමින් සිදුකළ මෙම ආන්දෝලනාත්මක ගනුදෙනුව පිළිබඳව පුළුල් පරීක්ෂණයක් සිදුකර, අහිමි වූ ජාතික ධනය වෙනුවෙන් වගකිවයුතු සියලු පාර්ශ්වයන් නීතිය ඉදිරියට ගෙන ඒම සමස්ත ජාතියේම අපේක්ෂාවයි.
