කන්කසන්තුරේ සිට කීරමලේ දෙසට ධාවනය කරන්නෙකුට දකුණු පසට වන්නට දිස්වන අවපැහැ ගැන්වී ඇති මහා යකඩ ගොඩක් නිහඬව බලා සිටින ආකාරය කුතුහලය දනවන කාරණාවකි. මන්ද වසර ගණනාවක් තිස්සේ මිනිස් පුළුටක්වත් මේ ඉසව්වේ කරක්ගසා නොමැති බව මගේ නිගමනයයි. මුළු භූමි භාගය පුරාම සවිශක්තිමත්ව ඉදිවූ යකඩ තහඩු වැටකි. මේ, කන්කසන්තුරේ ලංකා සිමෙන්ති කම්හලයි. Sri Lanka Latest News
කන්කසන්තුරේ ලංකා සිමෙන්ති කම්හල (KKS කර්මාන්ත ශාලාව) 1948 පශ්චාත් නිදහස් යුගයේ පුරෝගාමී උතුරු කාර්මික සංවර්ධන ව්යාපෘතියකි. ණණී කර්මාන්ත ශාලාව කර්මාන්ත දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ 1950 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, 1956 දී කන්කේසන් සිමෙන්ති වර්ක්ස් නමින් රාජ්ය සංස්ථාවක් බවට පත්කරන ලදී.
KKS කර්මාන්ත ශාලාව 1991 දී එහි නිෂ්පාදනය වසාදැමුවේ එවකට පැවති උතුරු යුද්ධය හේතුවෙන් බව සලකනු ලබයි. එය වසාදමන විට එහි නිෂ්පාදන ධාරිතාව මෙටි්රක් ටොන් 1,15,000ක් වූ අතර, එය ක්රියාත්මක වීම නතර වූ විට කර්මාන්තශාලා සේවකයන් 400කට පමණ සිය ජීවනෝපාය අහිමි විය. සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය සඳහා කන්කසන්තුරේ හුණුගල් නිධි පැවතීම KKS හි කර්මාන්තශාලාව පිහිටුවීමට ප්රධාන පෙලඹවීමක් විය. දිනකට මෙටි්රක් ටොන් 3500 බැගින් නිස්සාරණය කළත්, සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය සඳහා ප්රදේශයේ ඇති මෙටි්රක් ටොන් මිලියන 80 ඉක්මවන දැවැන්ත හුණුගල් නිධි තවත් වසර 100කට ප්රමාණවත් බව අදටත් වාර්තා වේ.
සිමෙන්ති කම්හල හිමි අර්ධ රාජ්ය සමාගම වන ලංකා සිමෙන්ති සමාගමේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් අර්ධද්වීපයේ පිහිටි මෙම විශාල කර්මාන්ත ශාලාව වසාදැමීමට තීරණය කර ඇති බව සමාගමේ කොළඹ ආරංචි මාර්ගවලින් කන වැකුණු බව එදා සේවය කළ අදටත් ජීවත්වන අරුනලිංගම් මහතා තම මතකය අවදි කළේය. KKS කර්මාන්ත ශාලාව ශ්රී ලංකාවේ ස්ථාපිත කළ පළමු සිමෙන්ති නිෂ්පාදනාගාරයයි.
උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල පිහිටි විශාල රාජ්ය කර්මාන්ත ව්යාපාර (රසායනික, සීනි, කඩදාසි ආදිය) වෙනත් ස්ථානයකට මාරුකිරීමට හෝ සිංහල ප්රදේශවල විකල්ප පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීමට හැත්තෑව දශකයේ මුල් භාගයේ සිට උත්සාහයන් දියත් කළ බව ඔහුගේ මතය විය. එජාප පාලනය යටතේද අඛණ්ඩව පැවැති මෙම ප්රතිපත්ති ප්රවණතාවයේ කොටසක් ලෙස දකුණු පළාතේ ගාල්ලේ සිමෙන්ති කර්මාන්ත ශාලාවක් ඉදිකෙරිණි. ගාල්ලේ සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය සඳහා වැයවන මුදල ඉතා ඉහළ මට්ටමක පැවැතියද, එම කර්මාන්ත ශාලාවට ජිප්සම් ආනයනය සඳහා සහනාධාර ලබා දෙමින් රජය ඉතා උනන්දුවෙන් කම්හල සංවර්ධනය කළද, ‘රුහුණු සිමෙන්ති’ නමින් හැඳින්වෙන මෙම කර්මාන්ත ශාලාවේ නිෂ්පාදනය වෙළෙඳපළේ ඇති එකම දේශීය සිමෙන්ති ලෙස ප්රචලිත වී ඇත. 1990 දී යුද්ධය හේතුවෙන් KKS කම්හල වසාදැමීමෙන් පසු එහි සේවයේ නියුතු දෙමළ පුහුණු කම්කරුවන් සහ කාර්මික කාර්ය මණ්ඩලය සිය ගණනක් අකර්මණ්ය විය.
ලංකා සිමෙන්ති සමාගම ඔවුන් සේවයේ යෙදී සිටියදී ඔවුන්ගේ වේතනයට සරිලන සේ රැඳවුම්කරුවන්ට ගෙවීමට හෝ ඔවුන්ට අත්වැලක් දීමට අකැමැති වූ නිසා බොහෝ දෙනෙක් ණය බරින් මිරිකුණු අතර ඇතැම්හු සියදිවි නසාගත්හ. KKS සිමෙන්ති කම්හල වැසීමට ගත් තීරණය හැත්තෑව දශකයේ මුල් භාගයේ ශ්රීලනිප පාලනය විසින් සකස් කරන ලද වෙනස් කොට සැලකීමේ ප්රතිපත්තියක කූටප්රාප්තිය ලෙස යාපනයේ ඇතැම් බුද්ධිමය කවයන් තුළ දක්නට ලැබේ.
එවක යාපනයේ විද්වතුන්ගේ මතය වූයේ රජයට අවශ්ය නම් KKS කර්මාන්ත ශාලාවේ නිෂ්පාදන නැවත ආරම්භ කළ හැකි බවත්, ශ්රම බළකාය සහ සම්පත් පවතින අතර යන්ත්රෝපකරණ සඳහා අවශ්ය වන්නේ යම් අලුත්වැඩියාවක් සහ සේවා සැපයීමක් පමණක් බව ඔවුන් පෙන්වා දෙන ලදී. නමුදු ලංකා සිමෙන්ති සමාගම ගත් තීරණයේ ප්රතිඵලය වන්නේ සිමෙන්ති නිෂ්පාදන කම්හල ඉවත් කර දකුණේ එය ස්ථාපිත කර නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීමට සහ රැකියා උත්පාදනය කිරීමටත්, අර්ධද්වීපයේ විශාලතම කර්මාන්ත ව්යාපාරය යළි පණගැන්වීමේ අපේක්ෂාව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමීමක්ය.
පසුකාලීනව ගොඩනැගුණු අර්බුදකාරී දේශපාලන රටාව ඔස්සේ වාර්ගික යුද්ධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස උතුරේ හා නැගෙනහිර පළාත්වල දියත් වූ කර්මාන්තශාලා බොහොමයක් මෙසේ විනාශ වී ගියේය. මේ අතර පරන්තන් රසායන ද්රව්ය කම්හල, වාලච්චේන කඩදාසි කම්හල හා ඔඩ්ඩුසුඩාන් උළු කර්මාන්ත ශාලාව නම්කළ හැකිය.
1950 දශකයේ පිහිටුවන ලද ආරම්භක කර්මාන්තශාලා අතරින් පරන්තන් රසායන කර්මාන්ත ශාලාව 1954 දී උතුරු පළාතේ කිලිනොච්චි දිස්ත්රික්කයේ පරන්තන්හි රජයේ රසායනික කර්මාන්ත ශාලාව ලෙස ආරම්භ කරන ලදී.
1957 අංක 49 දරන රාජ්ය කාර්මික සංස්ථා පනත මගින් මෙම කර්මාන්ත ශාලාව පරන්තන් රසායන සංස්ථාව නමින් 1957 දී නම්කරන ලදී. මෙම කර්මාන්ත ශාලාව දේශීය අමුද්රව්ය භාවිතයෙන් ප්රධාන නිෂ්පාදන ලෙස කෝස්ටික් සෝඩා, දියර ක්ලෝරීන් සහ අතුරු නිෂ්පාදන ලෙස හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය, සින්ක් ක්ලෝරයිඩ් සහ මේස ලුණු නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මේ වන විට සමාගම විසින් 900kg සිලින්ඩරවල දියර ක්ලෝරීන් ආනයනය කරන ලද අතර සමාගමේ නැවත පිරවුම් ඒකකයේ 68 kg සිලින්ඩර නැවත පුරවන අතර ජල සම්පාදන හා ජලාපවහන මණ්ඩලයේ ඇතැම් ස්ථානවලට සහ සමාගම විසින් අවශ්යතා සපුරාලන කුඩා පරිමාණ කර්මාන්තකරුවන්ට සපයනු ලැබේ.
1983 වසරේ ආරම්භ වූ වාර්ගික අර්බුදය සමග පරන්තන් කම්හලේ මෙහෙයුම් 1985 වසරේ සිට සිදු කිරීමට නොහැකි වූ අතර ඒ හේතුවෙන් සබන්, කඩදාසි, රෙදිපිළි නිෂ්පාදනය සහ ජලය පිරිසිදු කිරීම සඳහා විවිධ යෙදුම් සඳහා කෝස්ටික් සෝඩා සහ ක්ලෝරීන් ආනයනය කිරීමට සමාගමට සිදුවිය. වර්තමානයේ රටේ රසායනික ද්රව්ය අවශ්යතාව සපුරාලන්නේ ආනයනයෙනි. මේ සඳහා විශාල විදේශ විනිමයක් වැයකිරීමට සිදුවේ. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස දේශීය අමුද්රව්ය සහ පුහුණු ශ්රමය ප්රයෝජනයට නොගැනීම, බොහෝ දුරට රසායනික කර්මාන්ත ශාලාව අක්රිය වීම හේතු කොට ගෙන ඇත. ඒ අනුව, 1987 අංක 23 දරන රාජ්ය සංස්ථා හෝ රජය සතු ව්යාපාරික ආයතන පොදු සමාගම් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ පනත යටතේ පරන්තන් කෙමිකල් සමාගම 1991 ජනවාරි 17 වැනි දින පොදු සීමිත වගකීම් සමාගමක් ලෙස සංස්ථාගත කරන ලදී.
උතුරු පළාතේම පිහිටි තවත් එක් කර්මාන්ත ශාලාවක් වන්නේ මුලතිව් දිස්ත්රික්කයේ ඔඩ්ඩුසුඩාන් නගරයේ පිහිටා තිබූ උළු කර්මාන්ත ශාලාවයි.මෙම නගරයේ නම පවා සාක්ෂි දරන්නේ පෙර යුගයන්හි මෙහි වූ අපූරු ආර්ථික රටාවයි. දෙමළ භාෂාවෙන් ‘වහල උළු සාදන ස්ථානය’ ඔඩ්ඩුසුඩාන් ලෙසට පරිවර්තනය කර ඇත.
මෙය 1968 දී විවෘත කරන ලද අතර සෙවිලි උළු සහ විශාල ගඩොල් නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මුලතිව් දිස්ත්රික්කයේ පැවති යුද්ධය හේතුවෙන් 1992 වසරේ මෙම කර්මාන්ත ශාලාව වසාදමන ලදී. යුද සමයේදී මෙම කර්මාන්ත ශාලාව නොසලකාහැර ඇති අතර දිගු කලක් අතහැර දමා තිබිණි.
ඔඩ්ඩුසුඩාන් උළු කර්මාන්ත ශාලාවේ ඉතිහාසය සලකා බලන විට 1968 දී කර්මාන්ත ශාලාව අමාත්ය පිලිප් ගුණවර්ධන මහතා විසින් විවෘත කරන ලදී. 1992 දී මුලතිව් දිස්ත්රික්කයේ පැවැති යුද්ධය හේතුවෙන් කර්මාන්ත ශාලාව වසාදමන ලදී. 2020 වසරේදී කර්මාන්ත ශාලාවේ නිෂ්පාදනය නැවත දියත් කිරීම සඳහා ලංකා ටයිල් සංස්ථාව ප්රතිව්යුහගත කිරීමට රජය යෝජනා කළේය. නමුත් තව දුරටත් මේ විශාල කර්මාන්තශාලා නිසොල්මනේ තම කාර්යය කවදා ආරම්භ වේදැයි බලා සිටී.
විදුනි බස්නායක
