දකුණු පළාතට අයත්ව පිහිටි සිංහරාජ වැසි වනාන්තරයට නොදෙවැනි කන්නෙලිය වනාන්තරය පිළිබඳ අපි
පසුගිය සතියේදී බොහෝ කතා කළා. එහි තවත් දිගුවක් මේ විදියට ඔබ වෙත ගෙන එන්නයි මේ උත්සාහය.
අද අපි මුලින්ම කතා කරන්නේ කන්නේලියේ සංචාරය කරන ආධුනිකයෙකුට වැදගත් වන කාරණාවක්. කන්නෙලියට යන ඕනෑම කෙනකුට එහිදී ගමන් කළ හැකි මංපෙත් 6ක් වනසංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මඟින් සකස් කරලා තියෙනවා. එම මංපෙත් 6 සංචාරක සැලසුම් 3ක් යටතේ ගමන් කරන්නත් ඔවුන් ක්රමවේද සකස් කරලා තියෙනවා. සංචාරකයෙකු කැමැති විදියට ගමන සැලසුම් කර ගන්න ඒ හරහා අවස්ථාව ලැබෙනවා.
ඒ අතරින් පළමු මංපෙත තමයි ගුහාව මංපෙත. මකුළු විශේෂ සහ වවුල් විශේෂ මෙන්ම මැඩි විශේෂ රාශියක් ජීවත් වන භූගත ගුහාවකින් තමයි ඒ මංපෙත කෙළවර වෙන්නේ. කන්නෙලියට ඇතුළුවන තැන සිට එයට ඇති දුර කිලෝමීටර් 1.5ක්. ඒ සඳහා වෙන් කර ඇති කාලය පැයක්.
කන්නෙලියේ දෙවැනි මංපෙත ලෙස සැලකෙන්නේ අනඟිමල ඇල්ල මංපෙත. එහි දුර කිලෝ මීටර් 2.5ක්. ඒ සඳහා පැය 3ක කාලයක් ගත වෙනවා. එහි තුන්වැනි මංපෙත සැලකෙන යෝධ පුස්වැල මංපෙතත් කිලෝ මීටර් 2.5ක දුරකින් යුක්තයි. ඒ සඳහාත් පැය 3ක කාලයක් වෙන් කර තිබෙනවා. ඊළඟ මංපෙත තමයි යෝධ නවද ගස මංපෙත. එහි මුළු දුර කිලෝ මීටර් 5.2ක්. ගත වන කාලය පැය 3ක් ලෙසයි දැක්වෙන්නේ. කිලෝමීටර් 5.2කින් යුතු නාරංගල ගස් ඇල්ල මංපෙතේ දුර ප්රමාණය කිලෝ මීටර් 5.2ක්. ඒ සඳහා පැය 6ක කාලයක් ගත වෙනවා. කබ්බලේගල කන්ද තමයි කන්නෙලිය වනෝද්යානයේ ඇති දිගම මංපෙත. එහි මුළු දුර ප්රමාණය කිලෝ මීටර් 5.5ක්. ඒ සඳහාත් පැය 6ක කාලයක් ගත වෙනවා. ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයෙන්ම තමන් කැමැති පරිදි මෙම මංපෙත් 6 සැලසුම් 3ක් යටතේ ගමන් කිරීමට සංචාරකයෙකුට අවස්ථාව සැලසෙනවා. ඒ යටතේදී මංපෙත් දෙකක් හෝ තුනක් ආවරණය කිරීමට ඉඩ කඩ ලැබෙනවා.
ඔබ කුමන මංපෙතක ගමන් කළත් කන්නෙලියේ සැබෑ සුන්දරත්වය විඳ ගැනීමට නම් උදෑසන 6 පමණ වෙද්දී ඒ වෙත ළඟා විය යුතුයි. හිමිදිරි උදෑසන කන්නෙලියට යන කෙනකුට සමනල් විශේෂ රාශියක් වගේම කුරුලු විශේෂ රාශියකුත් දැක ගන්නවා. ඒ වගේම ප්රායෝගිකව බැලුවමත් මේ වගේ පයින් යන ගමනක් උදෑසනින්ම පටන් ගන්න එක තමයි හොඳ. මොකද ඝන වනාන්තරයක් තුළ වුවත් දිවා කාලයේදී දැනෙන වෙහෙස ඉතා වැඩියි.
ඒ වගේම මේ ගමනට අපිට කිසිම ආහාර ද්රව්යයක් රැගෙන යන්න අවසර නැහැ. පානීය ජලය විතරයි රැගෙන යන්න පුළුවන් වෙන්නේ. ඒ හින්දා ඇති තරම් පානීය ජලය මේ ගමනට රැගෙන යන එක ඉතාම වැදගත්. ඒ වගේම මේක ඉතාම නිශ්ශබ්දව සන්සුන්ව යා යුතු ගමනක්. කතාබහ කර කර රංචු ගැහී ගමන් කරන්න පුළුවන් තැනක් නෙවෙයි. මොකද මේ වනාන්තරයේ ඉතාම සංවේදී සත්ව විශේෂ රාශියක් ජීවත් වෙනවා. උන් දැක ගන්න නම් අපි ඉතාම නිහඬව ගමන් කිරීම ඉතාම වැදගත් වෙනවා. ඒ වගේම එම සතුන්ගෙ ජීවන රටාවට අවහිර නොකිරීමත් අපේ වගකීමක් බව මතකයේ තබා ගත යුතුයි.
පසුගිය සතියේදී අපි කන්නෙලියෙදි දැක ගත හැකි ශාක විශේෂ පිළිබඳව කතා කළා. කන්නෙලියේදී දැක ගත හැකි සුවිශේෂී සත්ව විශේෂ පිළිබඳවයි දැන් අපි කතා කරන්න හදන්නේ.
අපි සිංහරාජයේදී කතා කළ ශ්රී ලංකාවට ආවේණික සත්වයෙකුවන කළු වඳුරා මෙහිදීත් දැක ගන්න පුළුවන්. ඒ වගේම වඳ වී යාමේ දැඩි තර්ජනයට මුහුණ පා සිටින මී මින්නා, කැහි බෙල්ලා වැනි සත්ව විශේෂත් කන්නෙලියේ ජීවත් වෙනවා. ඒ වගේම ගැට හුඹ කටුස්සා හෙවත් කරමල් බෝදිලිමාත් මෙහිදී දැක ගත හැකි විශේෂ සත්වයෙක්. වර්ණ සංයෝගය අතින් ඉතාම ඉහළ කරමල් බෝදිලිමා දැක ගැනීම කන්නෙලියේ සංචාරය කරන සංචාරකයෙකුගේ ප්රධාන ඉලක්කයක් ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්. පරිසරයට අනුකූලව තම පාට වෙනස් කරන පිනුම් කටුස්සාත් මෙහිදී දැක ගන්න පුළුවන්.
පක්ෂි විශේෂ ගැන කතා කළොත් දුර්ලභ ඒක දේශික පක්ෂියෙකු වන බට ඇටිලා මෙහිදී දැක ගන්න පුළුවන්. සිංහරාජයට අමතරව මේ දුර්ලභ පක්ෂියා දැක ගත හැකි එකම ස්ථානය වෙන්නේ කන්නෙලිය පමණක් වීමත් විශේෂ කාරණයක්. ඊට අමතරව වලි කුකුලා, මැඩි මුහුණු බස්සා, හබන් කුකුළා සහ පුල්ලි වල් අවිච්චියා වැනි දුර්ලභ සත්ව විශේෂ රාශියක් කන්නෙලියේ සැරිසරනවා. මෙහිදී දැක ගත හැකි විශේෂම උරග විශේෂය ලෙස පලා පොලඟා හඳුන්වන්න පුළුවන්. විචිත්රවත් වර්ණ රටාවලින් යුතු පලා පොලඟා කලක් උග්ර විෂ සහිත සත්වයෙකු ලෙස සැලකුණත් දැන් එම ලැයිස්තුවෙන් ඒ නම ඉවත් කර ඇති බවත් මෙහිදී සඳහන් කළ යුතුයි. ඒ වගේම දුර්ලභ මකුළු සහ මැඩි විශේෂ රාශියකුත් කන්නෙලියේදී දැක ගන්න පුළුවන්.
විවිධ වර්ණ රටා සහ හැඩතලවලින් යුතු හතු විශේෂ කන්නෙලියේ වටිනාකම වැඩි කරන තවත් එක් සාධකයක්. ශ්රී ලංකාවේදී මෙවැනි හතු විශේෂ දැක ගත හැකි වන්නේ සිංහරාජයේදී සහ කන්නෙලියේදී පමණයි. එක් එක් කාලයට පරිසරයට අනුකූල වන පරිදි පැහැය වෙනස් කිරීම හේතුවෙන් මේ හතු වනාන්තරයට එකතු කරන සුන්දරත්වය ඉතාම ඉහළයි. සදාහරිත වැසි වනාන්තරයක් වන හෝර්ටන්තැන්නේදී පවා මෙවැනි හතු විශේෂ දැක ගත නොහැකි වීමත් විශේෂ කාරණයක්. මේ සියල්ලට අමතරව ලංකාවේ ආවේණික මත්ස්ය විශේෂ සෑහෙන ප්රමාණයක් කන්නෙලියට අයත් දිය දහරා ආශ්රිතව ජීවත් වෙනවා. එමෙන්ම පාද 1000කට ආසන්නව පිහිටා ඇති හකරැල් විශේෂ කන්නෙලියේ වටිනාකම තවත් වැඩි කරනවා.
පසුගිය සතියේදී පැවසූ ආකාරයෙන් සිංහරාජයට පසුව ඉතාම කුඩා ඉඩ කඩක් තුළ වැඩිම ජෛව විවිධත්වයක් ඇති වනාන්තරය ලෙස කන්නෙලියේ සැලකෙන්නේ මේ කරුණු කාරණා නිසයි.
කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නාකියාදෙණිය එක්ව සෑදුණු වනාන්තර පද්ධතිය තුළ දිය ඇලි දෙකක් දැක ගන්න පුළුවන්. ඒ තැනි කිත්ත සහ උඩුගම හෝම දාළ ගලි බැඳි දොල.
මේ සියල්ල හොඳින් අත් විඳීමට නම් ඔබ කන්නෙලියේ සංචාරය කළ යුතුමයි. ඒත් මේ සුවිශේෂී කලාපය අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් රැක ගැනීම අපේ යුතුකම වන බව ඒ සංචාරය පුරාම සිහියේ තබා ගත යුතුයි.
සමන් හල්ලොලුව
