‘මෙම භයානක සිදුවීම ඇතිවුවහොත් එය දැනට පවතින මෙම ඉරාන-ඊශ්රායල යුද්ධයේ උච්චතම අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැකියි. එනම් පසුගියදා ඇමෙරිකාව සිදුකළ ඉරානයේ න්යෂ්ටික බලාගාර තුනකට පහරදීමේ ක්රියාවලියට පළිගැනීමක් වශයෙන් ඉරානය තමන්ගේ රට ආසන්නයේ තිබෙන ‘හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසාදැමීමට කටයුතු කරගෙන යනවා. මෙම මුහුදු ගමන් මාර්ගය ලෝකයේ තිබෙන ප්රධානතම තෙල්, ගෑස් සහ අනෙකුත් බඩු භාණ්ඩ ප්රවාහන මාර්ගයක් වෙනවා. මෙහිදී මැදපෙරදිග සිට මුළුමහත් ලෝකයටම තෙල් ප්රවාහනය තමයි ප්රධාන තැනක් ගන්නේ. ඒ අනුව මෙම හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ලෝකයට සිදුකරන සමුද්ර තෙල් සහ ගෑස් ප්රවාහනය 25%ක් පමණ සිදුකෙරෙන්නේ මෙම මුහුදු ගමන් මාර්ගය හරහායි. එහිදී විශේෂයෙන්ම ප්රබලතම බලපෑම සිදුවන්නේ ආසියාවේ රටවලටයි. එනම් ආසියාවේ රටවල් රැසක් විශාල ඉන්ධන අර්බුදයකට පත්වීමට ඉඩ තිබෙනවා. එය වැළැක්විය නොහැකියි….’ Sri Lanka Latest News
කුමක්ද මෙලෙස ඇසෙන ආන්දෝලනාත්මක කතාන්දරය? මෙම විග්රහය කියා සිටින්නේ කවරකු විසින්ද? අද මුළුමහත් ලෝකයම කතාබස් කරන අංක එකේ විෂය බවට පත්ව තිබෙන්නේ දැනට උද්ගතව තිබෙන ඉරාන-ඊශ්රායල යුද්ධයයි. එම අර්බුදය ගැන ඔබ එදිනෙදා නොයෙකුත් පුවත් රැසක්ද අසනු ඇතිය. ඉහත ආරම්භයේ ලියා තැබූ විග්රහය ගැන නැවත අවධානය යොමුකරමු. එම සුවිශේෂ කතාව කියා සිටින්නේ කවරෙක්දැයි පසුව සොයා බලමු. එය තවදුරටත් මෙසේ කියා සිටී.
‘හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය’ වසාදැමීම ගැන දැනට ඉරානයේ පාර්ලිමේන්තුවේ අනුමැතිය ලැබී තිබෙනවා. එහෙත් එහි අවසාන පියවර සඳහා ඉරානයේ උත්තරීතර ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ අනුමැතිය ලැබිය යුතුයි. ඔවුන් ඒ සඳහාද කටයුතු කරමින් සිටින බව පේනවා. ඉරානයේ පාලන තන්ත්ර වෙනසක් දක්වා මෙම යුද්ධය ව්යාප්ත කිරීමට බටහිර බලවතුන් බලාපොරොත්තු වෙනවා. එහෙත් එය බලවතුන් සිතන තරම් ලෙහෙසි නොවන බවයි මගේ පුද්ගලික විශ්වාසය. බටහිර සිතන තරමට වඩා ඉරාන පාලන තන්ත්රය ස්ථාවර බවයි මගේ හදවතේ හැඟීම. නූතන තාක්ෂණික නවීකරණය සහ ව්යාප්තිය සඳහා ඉරානයට දිගු කාලයක කැපවීමේ ඉතිහාසයක් ඇති නිසා එය යමෙකුට බෝම්බයකින් ඉවත් කළ නොහැකි දෙයක් ලෙසයි මට සිතෙන්නේ. විශාල කන්දක් තරම් යටට ගැඹුරට තනනු ලැබූ ඉරානයේ ‘ෆෝඩෝ’ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානය පසුගියදා ඇමෙරිකාව විසින් හෙලූ කිලෝ 13,600ක් බර ‘බී-2 ස්ලෙත්’ බෝම්බවලට විනාශ කිරීමට හැකිවුණා දැයි මට සැක සහිතයි. මේ නිසා ඉරාන-ඊශ්රායල යුද්ධයේ අවසන් ප්රතිඵලය ඉතා අවිනිශ්චිතයි….’
මෙම ගැඹුරු විශ්ලේෂණය සිදුකරන්නේ කවරෙකුදැයි දැන් සොයා බලමු. මෙම සුවිශේෂ විද්වතාගේ නාමය මහාචාර්ය ටොබි ඩොජ් වන අතර, ඔහු ආරක්ෂක සහ දේශපාලන විශ්ලේෂකයකු වශයෙන් හැඳින්වෙයි. තවත් ආකාරයකින් හඳුන්වනු ලබන්නේ දේශපාලන විද්යාඥයකු ලෙසිනි. තවද ඔහුගේ විශේෂත්වය වන්නේ ඔහු දැනට එංගලන්තයේ ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයේ ආසියාතික සහ මැදපෙරදිග අධ්යයනයන් පිළිබඳ මහාචාර්යවරයකු වශයෙන් කටයුතු කිරීමය. මොහු කාලයක් ඇමෙරිකානු යුද හමුදාවේ උපදේශකවරයකු ලෙසද කටයුතු කර ඇත. ආසියාවේ සහ මැදපෙරදිග යුදමය සහ දේශපාලනික අර්බුද රාශියක් ගැන ඔහු සුවිශේෂ ලේඛන රැසක් සහ ග්රන්ථ කිහිපයක්ද සම්පාදනය කර ඇත. ඉහත ඔහු සිදුකර ඇති නවතම විශ්ලේෂණය ඉතා දිගු එකකි. එහෙත් ඒ සියල්ලක් මෙහි ලියා තබන්නට ඉඩක් නැත.
මෙවැනි වටපිටාවක් ගතවෙමින් තිබියදී ඉහත ආරම්භයේ සඳහන් කළ ‘හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ’ අර්බුදය ඉතා උග්ර එකක් ලෙස සැලකිය හැකිය. ඉංග්රීසි බසින් Strait of Hormuz ලෙසින් හඳුන්වන මෙම මුහුදු තීරය පිහිටා ඇත්ත් පර්සියානු බොක්ක සහ ඕමාන් බොක්ක අතරය. මෙහි එක් කොටසක් ඉරානයට යාබදව පිහිටා ඇති අතර, එය ඉරානයේ දකුණු වෙරළ තීරයයි. මෙම මුහුදු තීරය දිගින් කිලෝමීටර් 167ක් වන අතර, පළලින් කිලෝමීටර් 97කි. මෙහි අවම පළල ඇති ප්රමාණය කිලෝමීටර් 39ක් වෙයි. මෙම සමුද්ර සන්ධියට යාබදව ඉරානයට අමතරව ඕමානය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයද පිහිටා ඇත. යටකී සමුද්ර සන්ධිය හරහා තෙල් හා ගෑස් නැව්වලට අමතරව අනෙකුත් සියලු ආකාරයේ බඩු භාණ්ඩ ප්රවාහනය කරන නැව් විශාල ගණනක් දිනපතා යාත්රා කරයි. සමුද්ර සන්ධියක් යනු ඉතා කෙටි පළලකින් යුත් මුහුදු තීරයකි. මෙම තීරයෙහි බහුතර කොටස එනම් විශාල කොටස අයත් වන්නේ ඉරානයටයි. එහෙයින් ඉරානයට අයත් මුහුදු තීරයේ කොටස නැව් ගමනාගමනයට වසාදැමීමට ඉරානයට අයිතියක් ඇත. එසේ වුවහොත් වැඩි අවකාශය වැසී ඇති හෙයින් නැව් ගමනාගමනය 75%කින් පමණ අඩාළ වනු ඇත. ඉරාන-ඉරාක මහ යුද්ධයේදී පවා මෙම සමුද්ර සන්ධිය වසාදැමීමක් සිදුකර නැත. එහෙත් මෙවර තත්ත්වය එයට වඩා අර්බුදකාරී විය හැක්කේ මෙම මුහුදු තීරය වසාදැමීමට ඉරානයේ පාර්ලිමේන්තුවේ අනුමැතියද මේ වනවිට හිමිව ඇති හෙයිනි. මෙම සමුද්ර සන්ධිය වසාදැමුවහොත් තෙල් නිපදවන තම අසල්වැසි රටවල් සතුරන් බවට පත්වන ආකාරය ඉරානයට දැකිය හැකි බවද විදෙස් ආරක්ෂක විශ්ලේෂකයෝ කියා සිටිති.
2025 පළමු කාර්තුවේදී පමක් ඉරානය හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා දිනක බොර තෙල් බැරල් මිලියන 1.5ක් නැව්ගත කර ඇත. යම් හෙයකින් මෙම මුහුදු තීරය වසාදැමුවහොත් ගෝලීය වෙළෙඳපළෙන් තෙල් බැරල් බිලියන 17කට වඩා විශාල ප්රමාණයක් ඉවත් විය හැකි බවට අනතුරු හඟවා ඇත. මෙවැනි තත්ත්වයක් ඇති වුවහොත් බොර තෙල් මිල ශීඝ්ර ලෙස ඉහළ යන බවට අනතුරු හඟවා ඇත. දැනටද එය සිදුවෙමින් පවතින අතර, පසුගියදා බොර තෙල් මිල 8%කින් ඉහළ ගොස් දැන් එය 10% දක්වා තවත් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය විශාල අර්බුදයකි.
ලොව කාර්යබහුලම බොර තෙල් සහ ගෑස් ප්රවාහන නැව් මාර්ගය වන ඉරානයේ ‘හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය’ වසා දැමුවහොත් එය ප්රධාන වශයෙන්ම බලපානු ලබන්නේ ආසියාතික රටවලටය. එහිදී එම ක්රියාවලිය ආසියාවේ ප්රධානතම රටවල් වන ඉන්දියාව, චීනය සහ ජපානයට ඉතා දරුණු ලෙස බලපානු ලබන අතර, සිංගප්පූරුව, මැලේසියාව, තායිලන්තය සහ ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලටද එම බලපෑම ප්රබලව දැනෙනු ඇත. අපගේ ශ්රී ලංකාව ගත්විට එවිට මෙරට ඉන්ධන මිල ඉහළ ගොස් එම තත්ත්වය අනෙකුත් අත්යාවශ්ය බඩු භාණ්ඩවල මිල අධික ලෙස ඉහළ යෑම කෙරෙහිද බලපානු ඇත. ආසියාවේ ධනවත් රටවලට එම තත්ත්වය එතරම් බලපානු නොලැබුවද ශ්රී ලංකාව වැනි රටකට එය දරුණු මරුපහරක් වනු ඇත. එවැන්නක් සිදුවුවහොත් එය සමස්ත ලෝක වෙළෙඳපළටම ප්රබල ඍජු ප්රතිවිපාක ඇතිකරනු ලබයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නීතිරීතිවලට අනුව ඕනෑම රටකට තම වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 12ක් (සාමාන්ය සැතපුම් 13.8ක්) දක්වා එම රටට පාලනය කිරීමේ බලතල හිමිවෙයි. එනම් මෙහිදී හෙළිවන සුවිශේෂ කරුණ නම් යටකී සමුද්ර සන්ධියේ පටුම ස්ථානයේ බහුතර කොටස අයිති වන්නේ ඉරානයට වීමය. සෑම මසකම මෙම තීරය හරහා නැව් 3,000ක් යාත්රා කෙරෙයි.
ඉන්දියාවේ අගමැති නරේන්ද්ර මෝදි මෙවැනි අර්බුදයක් කල්තියා දැනගෙන ඉන්දියාවට රුසියාවෙන් බොර තෙල් ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කළේය. එනම් එම තෙල් නැව් ඉන්දියාවට පැමිණෙන්නේ රතු මුහුද හරහා ඉන්දියානු සාගරයට යාත්රා කිරීමෙනි. තවද ඇමෙරිකානු සම්බාධක නිසා රුසියානු තෙල් මිලද පහත බැස ඇත. ශ්රී ලංකාවේ පාලකයන් මෙවැනි විකල්පයන් ගැන තීරණ ගැනීම කවදා සිදුකරන්නේද? ඔවුන් ‘ළිඳ තුළ සිටින මැඩියන්’ මෙනි.
ප්රියන්ත හෙට්ටිගේ
