1825 දෙසැම්බර් 07 වැනි දින ජන්මලාභය ලැබූ උන්වහන්සේ ‘ලොකුබදුජයසූරිය පටබැඳිගේ දොන් ආබ්රහම්’ මැතිතුමාගේ හා එම මැතිනියගේ සිවුවැනි දරුවාය. කුෂ්ටරාජගල, අග්රබෝධි රජමහා විහාරය සහ රාජකුලවඩන රජමහා විහාරය ආදී මහා විහාර පිහිටා ඇති දකුණු ලක ඓතිහාසික වැලිගම් පුරවරය, ශ්රී සුමංගල හිමියන්ගේ ජන්ම භූමියයි.
ජයසූරිය කුමරුන්ට මුලින්ම අකුරු කියවූයේ වැරැල්ලාවේ පදුම ගබ්භාරාමයේ අධිපතිත්වය දැරූ මහෝපාධ්යාය පැරෑලියේ ශ්රී ජිනරතන මාහිමිපාණෝය.
අකුරු ශාස්ත්රය ඉගෙනීමේ හසල දක්ෂතාවද, ගුණ නුවණද හැඳිනගත් ශ්රී ගුණරතන නාහිමියෝ, මේ කුමරුවන් පැවිදි කරවීමෙන් රටටත් ජාතියටත් මහත් සේවයක් සිදුවෙතැයි ලොකුබදුජයසූරිය පවුලට පහදා දීමෙන් අනතුරුව ඔවුන්ගේද එකඟතාව මත කුමරුවන්ට වයස අවුරුදු 13 දී වැලිගම ශ්රී සුමංගල නමින් පැවිදි බිමට ඇතුළත් කළහ. බෙන්තර අත්ථදස්සි හිමියන් යටතේ වැඩිදුර අධ්යාපනය ලැබූ සුමංගල සාමණේරයන් වහන්සේ, 1850දී අහංගම ගොයියාපාන නදී උදකුඛ්යෙ සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලබාගත්හ. 1868 දී වැරැල්ලාවේ සිට කළුතර පුලිනතලාරාමයට වැඩම කළ මාහිමියෝ එහි සිට තවදුරටත් අධ්යාපනය හැදෑරූහ. පාලි-සංස්කෘත භාෂාවන්ගේ බහුශ්රැතභාවයෙන් සුප්රසිද්ධ වූ මාහිමියෝ 1894 දී එවක අධ්යාපන අධ්යක්ෂතුමන් විසින් විද්යෝදය පිරිවෙනේ ‘පාලි සංස්කෘත භාෂා පරීක්ෂක’ තනතුරට පත් කරන ලදහ.
බුද්ධගයාවේ හා ශ්රී මහා බෝධියේ භාරකාරත්වය බෞද්ධයන්ට ලබාගැනීමට මාහිමියෝ ගත් උත්සාහය අදටත් බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා කරුණකි. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නිර්මල චරිතය කාව්යයට නඟන ලද ශ්රීමත් එඩ්වින් ආර්නෝල්ඩ්, මාහිමියන්ගේ සමීප සහෘදයෙකි. මෙතුමා ඉන්දියාවට ගොස් බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන වැඳපුදාගෙන එහි පැවැති තත්ත්වය හොඳින් අවබෝධ කරගත්තෙකි. 1870 දී පමණ ලංකාවට පැමිණි මෙතුමා පානදුරේ රන්කොත් විහාරයට පැමිණ මාහිමියන් හා දීර්ඝ සාකච්ඡාවක යෙදුණේය. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උත්පත්තිය, බුද්ධත්වය හා පරිනිර්වාණය සිදුවූ බුද්ධගයාව, හින්දු පූජකයන්ගෙන් බේරාගැනීමේ අවශ්යතාව පළමුකොටම එතුමාට පෙන්වා දීමට මාහිමියන්ට හැකිවිය.
මේ පිළිබඳ මෙතුමාද සඳහන් කර ඇත. මෙම අදහස ඉන්දියාව ඇතුළු පෙරදිග රටවල පාලකයන් වෙත ඉදිරිපත් කරන මෙන් මාහිමියෝ එතුමාගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. ඒ අනුව ශ්රීමත් එඩ්වින් ආර්නෝල්ඩ් මහතා එංගලන්තයේත් ඉන්දියාවේත් පුවත් පත්වලට ලිපි සපයමින්ද ඉන්දියාව, ජපානය, බුරුමය වැනි රටවල පාලකයන් දැනුවත් කරමින්ද මෙම ව්යාපාරය ඉදිරියටම ගෙන ගියේය. මේ බව අනගාරික ධර්මපාලතුමා මාහිමියන්ට එවන ලද ලිපියකින් මනාව සනාථ වේ. එම ලිපියෙහි මෙසේ සඳහනි.
‘ආනෝල්ඩ්තුමා බුද්ධගයා මහා බෝධි මහා විහාරය සම්බන්ධව ක්රියා කිරීමට දඹදිවට එන බව පත්රවල ප්රකාශ කර තිබේ. ඔබවහන්සේගේ උදාරතර ක්රියාවෙන් මෙය සිදුවිය. සාධූ සාධූ සාධූ.. නැවතත් බෝ මැඬ බෞද්ධයන්ට ලැබේවි…’
සංස්කෘත භාෂාවේ හසළ දැනුමක් ඇති මාහිමියෝ ශාස්ත්රීය ග්රන්ථ කිහිපයක්ම ජාතියට දායාද කළහ.
ම්රම්මවංශ විනිශ්චය
1872 දී ‘ලක්රිවි කිරණ’ පුවත්පතේ අමරපුර නිකායට හා සියම් උපාලි නිකායට නොයෙක් චෝදනා සහිත වූ ලිපි පෙළක් පළ විය. තවද බුරුමය, රාමඤ්ඤ යන රටවල්හි ප්රවෘජ්ජ්යය වංශයට හා සියම් රට රාමඤ්ඤ සමාගමට එරෙහිවද මිථ්යා ප්රලාප බස් ලංකාව පුරා ප්රචාරය කිරීමත් මේ අවධියේ බෙහෙවින් සිදුවිය. මේ ආදී නින්දා අපහාස අසන්නට සිදුවූ එවක අමරපුර සමාගමේ ප්රධාන ස්ථවිරවරු හා දායකවරු වැලිතර අඹගහපිටිය විහාරයට රැස්ව මෙම දෝෂයන්ට පිළිතුරු පොතක් ලියා සත්යය පහදා දීමට තීරණය කළහ. මේ සඳහා විවිධ පුද්ගලයන්ගේ නම් යෝජනා වුවත් අවසාන වශයෙන් සංගමයේ ඒකමතික තීරණය වූයේ වැලිගම ශ්රී සුමංගල හිමියන් එය ලිවීම සුදුසු බවයි. ඒ අනුව සුමංගල හිමියන් විසින් ‘ම්රම්මවංශ විනිශ්චය’ ලියා 1873 දී ප්රසිද්ධියට පත් කරන ලදී.
උප්පත්ති කතා
කුල ගෝත්රවාදය පිළිබඳ ගිහි පැවිදි දෙපාර්ශ්වය තුළම දැඩි උනන්දුවක් පැවැති සමයක ශ්රීමත් චාල්ස් හැන්රි ද සොයිසා මහතාගේ ආරාධනයකට අනුව සුමංගල හිමි මෙම ග්රන්ථය රචනා කරන ලදී. ලක්දිවට විජය කුමරු පැමිණි සමයේ එකල විසූ මනුෂ්ය වර්ගය කවරෙක්ද යන්න දැනගැනීමට ඒ වන විට සිංහලයෙන් රචිත ග්රන්ථයක් නොතිබුණු බැවින් සුමංගල හිමි ඒ කර්තව්යයට අතගැසුවේය. විජය රජුගේ උත්පත්ති කතාවද, රාවණ කතාව හා රාවණ යුද්ධයද සංක්ෂිප්තව මෙහි ඇතුළත් කර ඇත. භාරත දේශයේ මේ සම්බන්ධව ලියැවී ඇති පුරාණ ග්රන්ථද ආශ්රය කර ගනිමින් මහාවංශයේ හයවැනි පරිච්ඡේදයට ලියන ලද සන්නද සහිතව ඉතිහාසයේ මූලාරම්භය රචනා කර ඇත.
හිතෝපදේශ භාව සන්නය
‘හිතෝපදේශය’, ඉන්දියාවේ ප්රසිද්ධ නීති පණ්ඩිතයෙකු වූ විෂ්ණු ශර්මන් විසින් රචිත සංස්කෘත නීති ශ්රාස්ත්ර ග්රන්ථයකි. එකල මන්ත්රන සභා මන්ත්රීවරයකු වූ සුසෙවු ද සොයිසා දිශානායක මුදලිතුමාගේ ආරාධනයෙන් සුමංගල හිමි හිතෝපදේශයට සිංහල ව්යාඛ්යානයක් ලියා පළ කළේය. මෙය ජනතාව අතර ඉතාමත්ම ජනප්රිය විය. එවක ලංකා ආණ්ඩුව විසින් මෙම ග්රන්ථයට භාව සන්නයක්ද එහි විස්තර අන්තර්ගත කොට පාසල් ශිෂ්යයන්ට ප්රයෝජනවත් වන අයුරින් යළිත් හිතෝපදේශ සංස්කරණයක්ද කරන මෙන් සංස්කෘත ව්යාකරණය පිළිබඳ මනා දැනුමක් ඇති උන්වහන්සේට ආරාධනා කරන ලදී. ඒ අනුව 1884 දී ‘හිතෝපදේශ භාව සන්නය’ ද පාසල් ශිෂ්යයන්ට සුදුසු පරිදි එහි කතා ආශ්රයකොට පාඩම් පොතක් ද සකස් කරන ලදී. මේ ආදී වශයෙන් ‘හිතෝපදේශ’ නැමති සංස්කෘත ග්රන්ථය ප්රථමයෙන්ම සිංහලට නැඟීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ වැලිගම ශ්රී සුමංගල හිමියන් වෙතය.
රජයේ පාසල් පොත් ශුද්ධිය (1891)
රජයේ පාසල්වල පෙළ පොත් විවිධ දෝෂයන්ගෙන් යුතු වීම පිළිබඳ සර් ආතර් එලිබෑන්ක් හැව්ලොක් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ සමයේ පානබොක්කේ මැතිතුමා මන්ත්රණසභාවට කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ අනුව පත්කළ නිරීක්ෂක මණ්ඩලයේ සාමාජිකයකු වූ ශ්රී සුමංගල හිමි, පෙළපොත් පළමුවැන්නේ සිට හත්වැන්න දක්වා සුදුසු පරිදි නිවැරැදි කොට සකස් කිරීමට දායක විය. එමෙන්ම බෞද්ධයකු විසින් අනිවාර්යයෙන්ම දැනගත යුතු හා පිළිපැදිය යුතු වටිනා දහම් කොටස් ඇතුළත් කොට උන්වහන්සේ විසින් රචිත ‘උපදේශ විනිශ්චය’ වර්ෂ 1891 දී මුද්රණය කරන ලදී.
1867 දී පැල්මඬුල්ලේ සුදර්ශන ධර්ම මන්දිරයේදී පවත්වන ලද ත්රිපිටක පොත් ශුද්ධියටද අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරමින් මාහිමියෝ සිය දායකත්වය සැපයූහ. 1878 දී අමරපුර නිකායේ මහානායක පදවියෙන් ද ‘ශාසනවංශාලංකාර කවිධජ විනයාචරිය’ යන ගෞරව නාමයෙන් ද මාහිමියෝ පිදුම් ලැබූහ.
1873 බෞද්ධ – ක්රිස්තියානි ආගම්වාදයේදී හික්කඩුවේ ශ්රී සුමංගල හිමි, රත්මලානේ ශ්රී ධර්මාලෝක හිමි, වස්කඩුවේ ශ්රී සුභූති හිමි ආදී නාහිමිවරුන් හා එක්ව මාහිමියෝ බෞද්ධ ග්රන්ථ පරිශීලනය කරමින් මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට වාදයට අවශ්ය කරුණු සොයා දුන්හ. පානදුරාවාදය, විෂ්ණුවාදය, රාමඤවාදය, දුස්සීලදානවාදය, දේවපූජාවාදය හා නිර්වානවාදය ආදී වාදයන්නට ද මාහිමියෝ මූලික වී ක්රියා කළහ. සඟසතු දේපළ රැකගැනීමට ද යම් යම් හේතු මත භේද බින්න වූ ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයේ සමගිය රැකගැනීමටද මාහිමියෝ සාධාරණ අධිකරණ තීන්දු ගත්හ.
වාද විවාද
පානදුරාවාදයේ බෞද්ධ ප්රබෝධයට සමගාමීව, අතිපූජ්ය වැලිගම ශ්රී සුමංගල ස්වාමින් වහන්සේට උපහාර පිණිස පානදුර රන්කොත් විහාරවාසී පානදුර ඥානවිමල තිස්ස ස්වාමින්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් 1909 මාර්තු තුන්වැනි දින පානදුර ශ්රී සුමංගල විද්යාලය ආරම්භ කරන ලදී. ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයටම ඉංග්රීසි භාෂාව සහිත බුද්ධ ධර්මය ඉගැන්වීමේ පරම චේතනාවෙන් 1896 දී මාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් පානදුරේ ශ්රී සෞගත විද්යාල පිරිවෙන ආරම්භ කරන ලදී. සංස්කෘත භාෂාවෙන් දුරවබෝධ තැන් ලිහිල් කරමින් සංස්කෘතයෙන් ලියැවුණු විවිධ ග්රන්ථයන් පරිශීලනයට මංපාදා දීමෙන් ලක් වැසියන්ට මෙන්ම බුද්ධ ශාසනයට ද මාහිමියෝ කළ සේවය අගය කළ යුතුය. ශාස්ත්රීය වශයෙන් ද ආගමික වශයෙන් ද ලෝවැඩ සැලසූ මාහිමියෝ වර්ෂ 1905 මාර්තු මස 13 වැනි දින අසූ අවුරුද්දක් ආයු වළඳා මුළුමහත් ජාතියම හඬවමින් අපවත් වූහ. වැලිගම ශාසනවංශාලංකාර කවිධජ විනායාචරිය සිරි සුමංගල නායක ස්ථවිරපාදයාණන් වහන්සේ සිහිවීම පිණිස 1988දී සමරු මුද්දරයක් ද නිකුත් කෙරිණි. ශ්රී සුමංගල හිමිගේ ප්රධාන ගෝලයකු වූ අග්රමහා පණ්ඩිත බේරුවල සිරිනිවාසාභිධාන අමරපුර නිකායේ මහානායක ස්වාමීන්ද්රයාණන් වහන්සේ ආරම්භ කළ නාහිමිපාණන් වහන්සේගේ ගුණ සමරු පිංකම සෑම වසරකම මාර්තු මස 13 වැනි දින උතුරු කළුතර පුලිනතලාරාම මහා විහාරයේදී සිදුකරනු ලැබේ.
උපුටා ගැනීම අන්තර්ජාලයෙන්
