ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) ජාත්යන්තර මහජන සෞඛ්ය නිර්දේශයන්ට අනුකූලව සිගරට් බදු සංශෝධනය කිරීමට මෙරට බලධාරීන් දිගින් දිගටම අපොහොසත් වීම නිසා, 2025 වසරේ ආරම්භයේ සිට මේ දක්වා ශ්රී ලංකා රජයට අහිමි වී ඇති විභව බදු ආදායම රුපියල් බිලියන 25 (කෝටි 2,500) ඉක්මවා ගොස් ඇතැයි ස්වාධීන ප්රතිපත්ති විශ්ලේෂණ ආයතනයක් වන ‘වෙරිටේ රිසර්ච්’ (Verité Research) ආයතනය විශේෂ වාර්තාවක් නිකුත් කරමින් අනාවරණය කරයි. Sri Lanka Latest News
රට පවතින දරුණු මූල්ය අර්බුදයෙන් ගොඩඒම සඳහා දේශීය ආදායම් මාර්ග ශක්තිමත් කිරීමට දැඩි වෙහෙසක් ගන්නා පසුබිමක, 2026 වසරේ පළමු මාස 6 තුළ පමණක් සිගරට් බදුවලින් අහිමි වී ඇති මුදල රුපියල් බිලියන 8කට (කෝටි 800) අධිකය.
WHO නිර්දේශය සහ ලංකාවේ බදු පසුබැස්ම
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ නිල මාර්ගෝපදේශවලට අනුව, සිගරට් පරිභෝජනය අධෛර්යමත් කරමින් රජයේ ආදායම උපරිම කරගැනීම සඳහා සිගරට් එකක සිල්ලර මිලෙන් අවම වශයෙන් සියයට 75ක් (75%) සුරාබදු (Excise Taxes) ලෙස අය කළ යුතුය.
2018 සාර්ථකත්වය:
ශ්රී ලංකාව මෙම ජාත්යන්තර ප්රමිතියට ආසන්නතම මට්ටමට පැමිණියේ 2018 වසරේදීය. එම වකවානුවේදී සිගරට් මිලෙන් 74%ක්ම බදු ලෙස අය කෙරුණි.
වත්මන් බිඳවැටීම:
ඉන්පසුව බලයට පත් පාලකයන් විසින් ගන්නා ලද ඇතැම් ප්රතිපත්තිමය තීරණ හේතුවෙන් මෙම බදු ප්රතිශතය ක්රමයෙන් පහත වැටුණු අතර, 2025 වසරේ සිට මේ දක්වා එය සියයට 67ක (67%) මට්ටමක එකතැන පල්වෙමින් පවතී.
දුම්කොළ සමාගම්වල තර්කය සහ සැබෑ ආර්ථික විද්යාව
ව්යාජ බියගැන්වීම්:
බදු වැඩි කරන විට නීති විරෝධී සිගරට් ජාවාරම (Illicit Trade) ඉහළ යන බවට දුම්කොළ සමාගම් නිරන්තරයෙන් තර්ක කළද, ජාත්යන්තර පර්යේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත්තේ බදු සීමා කිරීම වෙනුවට ජාවාරම්වලට එරෙහිව නීතිය තදින් ක්රියාත්මක කිරීමෙන් රජයේ බදු ආදායම පහසුවෙන්ම ආරක්ෂා කරගත හැකි බවයි.
ස්ථාවර ආදායම් මාර්ගය:
සිගරට් සඳහා පවතින ඉල්ලුම නම්යශීලී නොවන (Inelastic) බැවින්, බදු වැඩි කර මිල ඉහළ දැමූ විට දුම්පානය කරන පිරිස සහ තරුණයන් ඉන් ඉවත් වුවද, විකිණෙන සෑම සිගරට් පැකට්ටුවකින්ම රජයට ලැබෙන සමස්ත බදු ආදායම සැමවිටම ඉහළ මට්ටමක පවතී.
වෙරිටේ රිසර්ච් ආයතනය විසින් අලුතින්ම හඳුන්වා දී ඇති “Cigarette Tax Leakage Tracker” නමැති සජීවී සබැඳි පුවරුව (Online Dashboard) හරහා, වත්මන් බදු ප්රතිපත්තිය හේතුවෙන් ශ්රී ලංකා රජයට සෑම මිනිත්තුවකදීම අහිමි වන බදු ධනස්කන්ධය මහජනතාවට, පර්යේෂකයන්ට සහ ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට සජීවීව නිරීක්ෂණය කිරීමට දැන් අවස්ථාව සලසා දී ඇත.
