සමකයට ආසන්නව පිහිටි ඉන්දියන් සාගරයේ කුඩා දිවයිනක් වන ශ්රී ලංකාව වර්ග කිලෝමීටර් 65,000ක භූමි ප්රමාණයකින් යුක්ත වේ. කුඩා දූපතක් වන ශ්රී ලංකාව ප්රධාන පක්ෂි නැරඹුම් ස්ථාන 22කින් සහ දේශීය පක්ෂි නැරඹුම් ස්ථාන රැසකින් බහුල ලෙස ආශීර්වාද ලත් ශ්රී ලංකාව ලොව ප්රමුඛතම කුරුල්ලන් නැරඹීමේ ගමනාන්තයක් බව නොරහසකි. (Sri Lanka Latest News)
මෙම කුඩා භූමිභාගය තුළ, ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන පක්ෂි නිරීක්ෂණ අභයභූමිය වන්නේ කුමන ජාතික වනෝද්යානය වන අතර, එය ශ්රී ලංකාවේ වඩාත් වැදගත් කැදලි සහ අභිජනන භූමියක් ලෙස සැලකේ. කුමන යනු ජනප්රිය යාල ජාතික වනෝද්යානයේ නැගෙනහිර කොටසයි. කුරුලු සංක්රමණික මාර්ගයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇති බුන්දල ජාතික වනෝද්යානය ප්රියතම කුරුලු පිටිය වන අතර, අනෙකුත් වැදගත් පක්ෂි නැරඹුම් ස්ථාන වන්නේ කලමැටිය කුරුලු අභයභූමිය, සිංහරාජ වැසි වනාන්තරය, බෝධිනාගල රක්ෂිතය, නකල්ස් රක්ෂිතය, කිතුල්ගල රක්ෂිතය, කන්නෙලිය වැසි වනාන්තරය, යාල, විල්පත්තු, උඩවලව, මින්නේරිය, මන්නාරම දූපත, කිතුල්ගල මාකන්ද වැසි වනාන්තරය, ආනවිලුන්දාව කුරුලු රක්ෂිතය, සීගිරිය අභයභූමිය, කවුඩුල්ල, ලුණුගම්වෙහෙර සහ හෝටන්තැන්න ආදියයි. උතුරු අර්ධද්වීපයේ සංචාරයේ නිරත යාල් ආගන්තුකයාගේ මේ ගමනාන්තය පක්ෂීන් හා පරිසරයේ සුන්දරත්වය විඳ ගැනීමටය.
ඒ නිසාවෙන්ම මෙවර මගේ සංචාරයේ සන්ධිස්ථාන වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ වයඹ දෙසට වූ මන්නාරම් ගල්ෆ් කලාපයේ පරිසර සුන්දරත්වය මනා සේ අත්විඳිය හැකි ලංකාවේ පමණක් නොව විදෙස් සංචාරකයන්ගේද ප්රියතම ඉසව්වන් කීපයකි. ඒ අතර වන්කාලෙයි අභයභූමිය, විඩිතලතිව් කඩොලාන පරිසරය හා කීරි මුහුදුබඩ ප්රදේශය ගැන අපූරු කරුණු මෙහි ගොනුකිරීමට බලාපොරොත්තු වේ.
මන්නාරම දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි වන්කාලෙයි පක්ෂි අභයභූමිය, අර්ධ වශයෙන් තෙත් බිමක් වන අතර මෙම අභයභූමිය පුලියන්තිව් දූපත, තිරුකේතීස්වරම්, පල්ලිමුනෙයි, වන්කාලෙයි සහ මන්නාරම දූපත ගොඩබිමට සම්බන්ධ කරන මංතීරුව දෙපස ඇති බිම් තීරුවලින්ද සමන්විත වේ. හෙක්ටයාර 4,800ක් පමණ ආවරණය වන පරිදි, එය ශුෂ්ක කලාපීය කටු පඳුරු සහ තණබිම්, ජල වළවල් සහ කුඩා වැව්, වැලි කඳුවැටි, කඩොලාන, ලුණු සහිත වගුරු බිම්, කළපු, මුහුදු තෘණ පාත්ති සහ සමුද්ර තෘණබිම්වලින් සමන්විත වේ.
නොගැඹුරු තෙත්බිම් සහ ගොඩබිම් වෙරළබඩ වාසස්ථානවල ඒකාබද්ධ ස්වභාවය හේතුවෙන්, මෙම අභයභූමිය ඉහළ ඵලදායිතාවක් ඇති අතර, ඉහළ පරිසර පද්ධතියට සහ ජීවි විශේෂ විවිධත්වයට සහාය වේ. මෙම පාරිසරික පද්ධතිය වාර්ෂික සංක්රමණිකයන් ඇතුළු ජල පක්ෂි විශේෂ විශාල සංඛ්යාවක් සඳහා විශිෂ්ට ආහාර සහ ජීවන වාසස්ථාන සපයන අතර ඔවුන් ශ්රී ලංකාවෙන් පැමිණීමේදී සහ පිටවන විට මෙම ප්රදේශය භාවිත කරයි. එක වසරක් තුළ ජල කුරුල්ලන් 20,000කට වඩා වැඩි ගණනක් මෙය වාසභූමිය කරගන්නා අතර විශේෂයෙන්ම කැල්වියන් තුඩුව පසුකර එන රාජසියක්කාරයන් දහස් ගණනකගේ වාසභූමිය වන්කාලෙයි අවට ප්රදේශයයි.
මැදවච්චිය හරහා මන්නාරම් අර්ධද්වීපයට ගමන් කරන්නෙක් නම් මන්නාරම නගරයට ප්රථම වන්කාලෙයි මාර්ගයට පිවිසිය යුතු වේ. ඒ දෙපස වූ පරිසර පද්ධතීන්වල විවිධ කුරුලු විශේෂ දැකගත හැකිය. ඒ ඔස්සේ කිලෝමීටර් විසිපහක් පමණ ගමන් කළ පසු ප්රසිද්ධ ඩොරික් බංගලාව දැකගත හැකිය. ශ්රී ලංකාවේ මන්නාරමේ අරිප්පුවලට නැගෙනහිර පිහිටි ඩොරික් බංගලාව ‘අරිප්පු බළකොටුව’ ලෙසද හැඳින්වේ. ලංකාවේ පළමු බි්රතාන්ය ආණ්ඩුකාරවරයාගේ නිවෙස මෙය විය. ලක්දිව ඉතිහාසයේ පළමු ආණ්ඩුකාරයා වූ ෆෙඩ්රික් නෝර්ත්, ගිල්ෆෝර්ඩ්හි 5 වැනි අර්ල්වරයා වූ බි්රතාන්ය අගමැති ෆෙඩ්රික් නෝර්ත් (ගිල්ෆෝර්ඩ්හි 2 වැනි අර්ල්) ගේ පුත්රයා බව සඳහන් වේ.
මෙම නිවෙස ආණ්ඩුකාරවරයා විසින්ම සැලසුම් කරන ලද අතර, පැරණි ග්රීක ඩොරික් පිළිවෙළට සමාන වූ තීරුවල වාස්තුවිද්යාත්මක සැලසුම හේතුවෙන් ගොඩනැගිල්ල පසුව ‘ද ඩොරික්’ ලෙස හැඳින්විණි. එය මුතු මසුන් ඇල්ලීම ප්රචලිත කිරීම සහ අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා දහනව වැනි සියවස ආරම්භයේදී (1801-1804 අතර) ඉදිකරන ලද්දක් බව ඉතිහාස කරුණුවල සඳහන් වේ. ආණ්ඩුකාරවරයාගේ වාසස්ථානය ලෙස භාවිත කිරීම හැර, එය පසුව මුතු ධීවර අධිකාරීවරුන් ඇතුළු අනෙකුත් ආණ්ඩුකාරවරුන්, දිසාපතිවරුන් සහ අනෙකුත් නිලධාරීන් භාවිත කරන ලද බවටද තොරතුරු සඳහන් වේ. දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස ඉදිකර ඇති මෙය ගඩොලින් සහ බදාම යොදාගෙන ඉදිකර ඇති නමුත් පිටත බිත්ති පිළිස්සුණු බෙල්ලන් කටුවලින් සාදන ලද චූනම්වලින් සකසා ඇති බව කරුණු වාර්තා වේ. ඒ නිසාම එය කිරිගරුඬ මෙන් දිස්වේ. බංගලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක වාර්තාවක් 1797 සහ 1804 අතර කාලයේ ලංකාවේ කොළඹ බි්රතාන්ය හමුදා කඳවුරට අනුයුක්තව සිටි පූජක ජේම්ස් කෝඩිනර් (1775-1836) ගේ සඟරාවෙන් සොයාගෙන ඇති අතර, වෙරළ ආසන්නයේ පහත් පර්වතයක ඉදිකර ඇත. කාලගුණික විපර්යාස තත්ත්වයන්ට නිරාවරණය වීම සහ නඩත්තු නොමැතිකම නිසාවෙන් එය දැන් බොහෝ දුරට නටබුන් වී ඇත.
ප්රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා කිහිප වතාවක්ම යෝජනා කර ඇතත් එය ආරක්ෂිත පුරාවිද්යා ස්මාරකයක් ලෙස ප්රකාශයට පත්කළද කිසිදු කටයුත්තක් සිදුකර නොමැති බව නම් මනාව පැහැදිලි වන කරුණකි.
මන්නාරම් නගර සීමාවේ සිට කිලෝමීටර් අටකට පමණ එහා වූ කීරි ම්හුදු තීරය යනු මන්නාරමේ පිහිටි ජනප්රිය වෙරළ තීරයකි. එය පිහිනීමට සුදුසු සන්සුන් ජලය සහිත රන්වන් වැලි සහිත වෙරළකි. කීරි වෙරළ තීරය සංචාරකයන් සහ ප්රදේශයේ ප්රදේශවාසීන් අතර බොහෝ ප්රසිද්ධ නමුත් මේ වන විට නඩත්තුව බොහෝසෙයින් අවම ස්ථානයක් බව මා හට පසක් විය. තේජාන්විත හිරු බැසයෑම නැරඹීමටත් වයඹදිගට වන්නට වූ මෙම ස්ථානය කදිමය.
එහි පසෙක සුළං විදුලි බලාගාරයක් දැකගත හැකි අතර ඉන්දීය මුහුදු සීමාවේ නීති විරෝධී ලෙස ධීවර කටයුතුවල නියැළි ඉන්දීය ධීවරයන් සතු ගරාවැටුණු ට්රෝලර් යාත්රා කීපයක් මෙන්ම මුහුදු සුළි කුණාටුවලට හසුවී විනාශ වී ගිය ධීවර බෝට්ටු කීපයක් දැකගත හැක. ධීවර දැල්වලින් වටකර කම්බි වැටක් සකසා මේ ස්ථාන වෙත ළඟාවීම අවහිර කර ඇතත් වෙරළේ පසෙක වූ මෙම යාත්රා දකින කල සිහිවන්නේ නාවික සුසානයන්ය.
ප්රවාහන හා සැපයුම් අංශයේ ශීඝ්ර වර්ධනයන් යාත්රා තාක්ෂණිකව යල්පැන ඇති අතර ඒවායේ සේවා කාලය ඉක්මනින් අවසන් කරයි. එබැවින්, ප්රවාහන සමාගම් වැඩිදියුණු කළ ප්රවාහන ක්රම සමග නව අවස්ථාවලට අනුගත වේ.
ලොව පුරා තිබෙන මෝටර් රථ, ට්රක් රථ, ගුවන් යානා සහ නැව් යනාදියෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ මහා පරිමාණයෙන් ඉතිරි වන සුන්බුන් ප්රමාණයයි. ඒ අතරම, මේ සියලු වර්ගවල වාහනවල සුසාන භූමි පාරිසරික අනතුරක් වන අතර ප්රතිචක්රීකරණ කර්මාන්තය හරහා රැකියාද උත්පාදනය කරයි.
එසේනම් සේවා කාලය අවසන් කළ පැරණි නැව් ස්වභාවිකව විසුරුවා හැරීමට අතහැර දැමීම සිදුකරන ලෝකයේ විවිධ ස්ථානවල වූ නැව් සුසානයන් ලෙස නම් කරයි. මේවාහි සාමාන්යයෙන් නැව්, බෝට්ටු හෝ කුණාටු හේතුවෙන් විනාශ වී ගිය යාත්රා ඒකරාශි කරන අතර විවිධ පාරිසරික හා අපද්රව්ය රෙගුලාසි හඳුන්වාදීම හේතුකොටගෙන බොහෝ ගැටලුකාරී වාතාවරණයක් ගොඩනැගී ඇත. මේ හේතුව නිසා අද, නැව්වල ලෝහ ප්රතිචක්රීකරණය කිරීමට හෝ ඇස්බැස්ටෝස් වැනි භයානක ද්රව්ය ඉවත් කිරීමට ගලවා ඉවත් කරන ස්ථාන නැව් සොහොන් බිම් ලෙසද හඳුන්වන අතර ඇලන්ග් නැව් කඩන අංගනය සහ චිතගොං නැව් කඩන අංගනය ලොව ප්රසිද්ධ නැව් සොහොන් පිටි වේ. එපමණක් නොව, යුද්ධයේදී බොහෝ නැව් ගිලී තවමත් සාගර පත්ලේ ඉතිරිව ඇති ප්රදේශ ද නැව් සොහොන් ලෙස හැඳින්වේ. අද, බොහෝ නැව් නටබුන් දිය යට වැතිරී ඇති අතර ස්කූබා කිමිදීම සහ දර්ශන නැරඹීම සඳහා විශිෂ්ට ස්ථාන ලෙස සේවය කරයි.
මන්නාරම් යාපනය ඒ-32 මාර්ගය ඔස්සේ වෙඩිතලතිව් දක්වා ගමන් කළ හැක. ස්වභාවික රක්ෂිතය වෙත ප්රවිෂ්ට වීමට ප්රථම දැකගත හැක්කේ දෙපස වූ යුද්ධය නිසා අතහැර දමා ගිය එකල බොහෝ සෙයින් සෞභාග්යයමත් ජීවිතයක් ගතකළ උදවියගේ නිවාසය. මේ ප්රවේශය අවට බොහෝ දෙනා කතෝලික භක්තිකයන් විය යුතුය. මන්ද තැන තැන වූ කුඩා මෙන්ම විශාල පල්ලිද බොහෝ දැකිය හැකිය. මග දෙපස වූ කඩොලාන පරිසරය බොහෝ නිස්කලංක පරිසර පද්ධතියක් ඇතිකරන අතර ධීවර බෝට්ටුවල මෝටර් හඬ ඇසෙන මානයේදී ගමනාන්තය සනිටුහන් වේ. වෙඩිතලතිව් (විඩත්තල්තිව්) ස්වභාව රක්ෂිතය එහි සහ ඉන් ඔබ්බෙහි සෑම ක්රියාකාරකමක්ම මෙහෙයවන අන්තර් සම්බන්ධිත පරිසර පද්ධතිවල විස්මයජනක සංකීර්ණයකි. එය මුහුදු තෘණ, කඩොලාන, මඩ තට්ටු සහ ලුණු වගුරු බිම් යන ප්රධාන පරිසර පද්ධති හතරකින් සමන්විත වේ. මෙම සෑම පරිසර පද්ධතියක්ම එකිනෙකට අනුරූප වන අතර, මඩ තට්ටු සහ ලුණු වගුරු වඩදිය සමග එන ලුණු අවශෝෂණය කර රට අභ්යන්තරයට ඇතුළු වන ලුණු ඵලදායී ලෙස අවහිර කරයි. මෙම ප්රදේශයේ ඇති ලවණ වගුරු බිම් ස්වභාවික අවසාදිත තැන්පත් කරන්නා වේ. මන්නාරම ප්රදේශය ඛාදනයෙන් ආරක්ෂා කරමින්, වෙරළ තීරය ආරක්ෂා කරමින් එහි සාරවත් පස ආරක්ෂා කරමින් පෝෂක බහුල අවසාධිතය රට තුළ රඳවාගනු ලැබේ. මෙම ස්වභාව රක්ෂිතයේ හදවත කඩොලාන වේ. එය අද වන විට, සමෘද්ධිමත් පරිසර පද්ධතියක උපරිම සේවාවක් මිනිසුන්ට සපයමින් සිටින රටෙහි ඉතිරිව ඇති අවසන් අඛණ්ඩ කඩොලාන ස්ථානවලින් එකකි. විඩත්තල්තිව් කඩොලාන පරිසරය කුණාටු සහ සුනාමි ආදි සියලු ස්වභාවික විපත්වලින් එහි වෙසෙන ජනතාව ආරක්ෂා කර ඇත.
ලවණ වගුරු බිම්වල සිට කඩොලාන වෙත සහ වෙරළ තීරයට ගමන් කරන විට, කඩොලාන මගින් අවසාදිත සිරවී ඇති නිසා මුහුදු තෘණ ඵලදායී ලෙස වර්ධනය විය හැක. මෙම මුහුදු තෘණවල බොහෝ මත්ස්යයන් සහ අනෙකුත් සාගර ජීවීන් බෝවීමට සහ ජීවත් වීමට නැඹුරු වන අතර දුර්ලභ ඩූ ගොන්ග්ගේ නිවහන වේ.
එම ස්ථානයෙන් ඔබ්බට, බොහෝ සෙයින් ජලය පැහැදිලිය. මේ නිසාම කොරල්පර වර්ධනය විය හැකි පරිසරයක් ගොඩනැගී ඇත. මත්ස්යයන්, ඉස්සන් සහ කකුළුවන් ගොඩබෑමේ හොඳම ස්ථානයක් ලෙස විදත්තල්තිව් හඳුනාගැනීමේ රහස වන්නේ පරිසර පද්ධතිවල මෙම විස්මිත සුසංයෝගය සහ ඒවා එකිනෙකා සමග අන්තර් ක්රියා කරන ආකාරයයි. මෙම ප්රදේශයේ අස්වැන්නේ රසය එතරම්ම අද්විතීය බවත්, වෙනත් ප්රදේශයකට අසමසම බවත් පැවසේ.
මෙම ප්රදේශයේ පමණක් නොව ඒ අවට සියලු ගම්මානවල ප්රජාවන්ගේ ප්රධාන ආදායම මෙයයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, මන්නාරමේ ධීවර ජනගහනයෙන් 15%ක් පමණ විඩත්තල්තිව්හි සිටින අතර ඔවුන් මෙම පොහොසත් හා සංකීර්ණ පරිසර පද්ධතියෙන් ස්ථාවර හා යහපත් ආදායමක් උපයා ගන්නා බව නාරා ආයතනය ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව මනාව අවධාරණය කර ඇත.
ලෝක ප්රකට නිල් පිහිනුම් කකුළුවා විදේශ මුදල් ඉපැයීම් ගෙන එන අතර එම නිසා රටට සැලකිය යුතු ආර්ථික වටිනාකමක් ඇත. මෙම ස්වභාවික රක්ෂිතය ආරක්ෂිත ප්රදේශයක් ලෙස වර්තමාන තත්ත්වය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමට තවත් බොහෝ හේතු ඇත. මෙම පොහොසත් පරිසර පද්ධති, විශේෂයෙන්ම මඩ තට්ටු, මධ්යම ආසියානු පියාසර මාර්ගයේ බොහෝ දේශීය සහ සංක්රමණික පක්ෂීන් සඳහා සත්කාරකත්වය සපයයි. ඍ්ඵී්ඍ සම්මුතියට අස්සන් කර ඇති ශ්රී ලංකාව සහ කඩොලාන පරිසර පද්ධති සහ ජීවනෝපායන් පිළිබඳ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය නිල් ප්රඥප්තිය සඳහා ප්රමුඛ රට ලෙස, බොහෝ විශේෂවලට නිවහනක් පමණක් නොව, සම්බන්ධ වූ ප්රජාවන්ට සමෘද්ධිමත් ආදායම් මාර්ග වන මෙම පොහොසත් පරිසර පද්ධති ආරක්ෂා කිරීමට බැඳී සිටී. නමුත් මේ වන විට ඒ අවට සංචාරය කිරීමේදි දැකිය හැකි ඛේදනීය වාතාවරණය නම් තැන තැන ගොඩගැසූ බෙලිකටු ගොඩවල්, ප්ලාස්ටික්, ධීවර දැල්, කුණු වී ගිය මත්ස්යයන්ය.
සංචාරක කර්මාන්තයේ දැවැන්ත ප්රගමනයක් අපේක්ෂා කරන මෙම වර්ෂයේ මන්නාරම් දිස්ත්රික්කයේ අවට බොහෝ සංචාරක ඉසව්වන් වෙත දක්වන සැලකිල්ල බොහෝසෙයින් අඩු බව නම් ආගන්තුකයාගේ මතයයි.
විදුනි බස්නායක
